- Kısa yanıt: kural derginin kendisidir
- Yazım kurallarına uymak neden bu kadar önemli?
- Yazım kuralları sayfasında nelere bakılır?
- Çeviriden sonra biçimin en çok bozulduğu yerler
- Çeviri sonrası formatlama kontrol listesi
- Yapay zekâ ya da makine çevirisi kullandıysanız
- Profesyonel çeviri ne zaman gerekir?
- Kaynaklar
- İlginizi çekebilir
Makalenizi çevirdiniz ya da çevirttiniz; göndermeden önce son bir iş kaldı: metni, göndereceğiniz derginin yazım kurallarına göre biçimlendirmek. DergiPark’ta yer alan her derginin kendi yazım kuralları vardır; bu yüzden tek bir “DergiPark makale formatı” yoktur, derginin kendi sayfası vardır. Bu belge, yazım kuralları sayfasını nasıl okuyacağınızı, çeviriden sonra biçimin en çok nerelerde bozulduğunu ve göndermeden önce hangi noktaları kontrol etmeniz gerektiğini bir kontrol listesiyle gösterir.
Kısa yanıt: kural derginin kendisidir
DergiPark, çok sayıda akademik dergiye ev sahipliği yapan bir altyapıdır. DergiPark’ın kendi açıklamasına göre yazım kuralları, değerlendirme süreci ve sayıların tarihleri dergiden dergiye değişebilir; her derginin sayfasında yazım kuralları ve editöre ulaşabileceğiniz iletişim menüsü yer alır. Makale gönderimi beş adımdan oluşur ve bir adımdaki eksik bilgi tamamlanmadan sonraki adıma geçilemez.[1]
Bu nedenle formatlamaya başka bir dergiye göre hazırlanmış bir şablonla ya da genel bir “akademik makale” alışkanlığıyla başlamayın. Göndereceğiniz derginin sayfasındaki yazım kurallarını, varsa şablon dosyasını ve gönderim sırasında istenen belgeleri açın; biçimle ilgili her karar bu metinlerden çıkar. Yazım kuralları bir konuda sessizse ya da kendi içinde çelişiyorsa editöre sorun.
Yazım kurallarına uymak neden bu kadar önemli?
TR Dizin, TÜBİTAK ULAKBİM’in ulusal dizinidir. Dizine girmek ya da dizinde kalmak isteyen dergiler için belirlediği değerlendirme kriterleri, makale yazım kurallarının dergide ayrıntılı biçimde verilmesini ve makalelerin tablo, şekil, başlık, alt başlık, öz ve kaynakça yazımında bu biçime kesinlikle uymasını ister. Kaynakçanın Latin alfabesiyle yazılmasını ve APA, MLA, AMA gibi uluslararası bir kaynak gösterme biçimine uymasını, kullanılan biçimin de yazım kurallarında belirtilmesini bekler. Makale dilinde öz ve anahtar kelime bulunmalı, öz için bir kelime sınırı verilmeli ve bu sınıra uyulmalıdır. Makale sonunda araştırmacıların katkı oranı beyanı, varsa destek ve teşekkür beyanı ile çatışma beyanı yer almalı; etik kurul izni gerektiren araştırmalarda kurulun adı, tarihi ve sayı numarası yöntem bölümünde ve makalenin ilk ya da son sayfalarından birinde belirtilmelidir.[2]
Bu kriterler dergiler içindir; ama dergi onlara uymak zorundaysa, yazım kurallarına uymayan bir gönderiyi değerlendirmeye almadan önce size geri gönderebilir. Biçim hatası bilimsel bir kusur değildir, ancak süre kaybettirir.
Yazım kuralları sayfasında nelere bakılır?
Yazım kuralları sayfaları uzundur ve her dergide farklı sırayla yazılır. Çevrilmiş bir metni biçimlendirirken aşağıdaki başlıkları tek tek bulun ve notunuzu alın.
| Öge | Yazım kurallarında neye bakılır? | Çeviriden sonra sık görülen sorun |
|---|---|---|
| Yayın dili ve ikinci dil | Makale hangi dilde kabul ediliyor; ikinci dilde başlık, öz ve anahtar kelime isteniyor mu | İkinci dildeki öz çeviriden sonra güncellenmez; iki öz farklı içerik taşır |
| Öz ve anahtar kelimeler | Kelime sınırı, yapılandırılmış öz isteniyor mu, anahtar kelime sayısı | İngilizce öz, Türkçedeki kelime sayısına göre ayarlanır ve sınırı aşar |
| Başlık düzeni | Başlık düzeyleri, numaralandırma, büyük harf kullanımı | Çeviri aracı başlık stillerini düz metne çevirir; numaralar kayar |
| Kaynak gösterme biçimi | APA, MLA, AMA ya da derginin kendi biçimi; metin içi atıf ve kaynakça örnekleri | Kaynakçadaki Türkçe eserlerin başlıkları çevrilir ya da “ve ark.” ile “et al.” karışık kullanılır |
| Tablo ve şekiller | Başlıkların yeri, numaralandırma, dipnot işaretleri, ayrı dosya isteniyor mu | Tablo içindeki ondalık ayırıcılar düzeltilmeden, kısaltmalar çevrilmeden kalır |
| Sayfa düzeni | Yazı tipi, punto, satır aralığı, kenar boşluğu, sayfa ve satır numarası | Şablon yerine çeviri aracının çıktı biçimiyle gönderilir |
| Beyanlar | Etik kurul, katkı oranı, çıkar çatışması, destek, teşekkür ve varsa yapay zekâ kullanım beyanı | Beyanlar Türkçe kalır ya da çeviride kaybolur |
| Kör hakemlik | Yazar bilgilerinin hangi dosyada yer alacağı | Çevrilen tam metinde yazar adları, kurum ve teşekkür bölümü kalır |
| Gönderim dosyaları | Telif devri formu, kapak sayfası, benzerlik raporu gibi istenen belgeler | Ek belgeler özgün dilde bırakılır ya da unutulur |
Çeviriden sonra biçimin en çok bozulduğu yerler
Çeviri metnin anlamını taşır; biçim ise çoğu zaman kendiliğinden taşınmaz. En sık karşılaşılan sorunlar aşağıdakilerdir.
- Sayılar ve ondalık ayırıcı. Türkçede kesirler virgülle ayrılır (15,2); dört ya da daha çok basamaklı sayılar üçlü gruplara ayrılır ve aralarına nokta konur (4.567); yüzde işareti sayıdan önce, boşluksuz yazılır (%25).[3] İngilizcede ise ondalık ayırıcı noktadır; editörler aksini istemedikçe dört basamağı aşan sayılarda üçlü gruplar virgülle değil ince boşlukla ayrılır.[4] Metin, tablolar ve şekiller aynı kurala göre düzeltilmelidir; çeviri aracının atladığı tek bir tablo, bulguların yanlış okunmasına yol açabilir.
- Kaynakça. Kaynakça, makalenin dilinden bağımsız olarak derginin istediği biçimde yazılır. Türkçe bir eserin başlığı İngilizce makalede kendiliğinden İngilizceye çevrilmez; hangi bilginin hangi dilde verileceğini derginin yazım kuralları ya da benimsediği kaynak gösterme biçimi belirler.
- Öz ile metin arasındaki tutarlılık. Özdeki bilgiler tam metindekilerle aynı olmalıdır; yapılandırılmış özün biçimi dergiden dergiye değişir ve yazar, özünü seçtiği derginin istediği biçimde hazırlar.[5] Çeviriden sonra metinde yapılan her düzeltme özde de yapılmalıdır.
- Kelime sınırı. Türkçe metin İngilizceye çevrildiğinde kelime sayısı çoğunlukla artar. Sınır, makalenin yazıldığı dildeki metin için geçerlidir; ölçümü ve kısaltmayı Tez Özeti ve Abstract Çevirisi belgesinde ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.
- Başlık ve stil bilgisi. Çeviri araçları ve dosya dönüştürmeleri başlık düzeylerini, otomatik numaralandırmayı ve dipnotları bozabilir. Biçimlendirmeyi çevirinin son hâli üzerinde, derginin şablonuna aktararak yapın.
Çeviri sonrası formatlama kontrol listesi
Dergiye göndermeden önce, derginin yazım kuralları sayfası açıkken aşağıdaki noktaları kontrol edin.
| # | Kontrol noktası | Neye bakılır? | ✓ |
|---|---|---|---|
| 1 | Doğru dergi, güncel kural | Yazım kuralları ve şablon, göndereceğiniz derginin sayfasından bugün indirildi | |
| 2 | Şablon | Metin, derginin şablonuna aktarıldı; yazı tipi, punto, satır aralığı ve kenar boşlukları şablondaki gibi | |
| 3 | Başlık ve öz | İstenen dillerde başlık, öz ve anahtar kelime var; öz, kelime sınırı içinde ve metinle aynı içerikte | |
| 4 | Başlık düzeyleri | Bölüm başlıkları derginin istediği düzey ve numaralandırmada | |
| 5 | Sayılar | Ondalık ve binlik ayırıcılar makalenin diline uygun; metin, tablo ve şekillerde aynı | |
| 6 | Tablo ve şekiller | Numaralar sırayla, her biri metinde anılmış; başlıklar ve dipnotlar çevrilmiş | |
| 7 | Metin içi atıflar | Derginin kaynak gösterme biçimine uygun; “ve ark.” ya da “et al.” kullanımı tek biçimde | |
| 8 | Kaynakça | Her atıf kaynakçada, her kaynak metinde; biçim derginin örnekleriyle aynı; Latin alfabesiyle yazılmış | |
| 9 | Terimler ve kısaltmalar | Her kısaltma ilk kullanımda açılmış; aynı kavram metin boyunca aynı terimle | |
| 10 | Beyanlar | Etik kurul bilgisi, katkı oranı, çatışma ve destek beyanları derginin istediği yerde ve makalenin dilinde | |
| 11 | Kör hakemlik | Hakeme gidecek dosyada yazar adı, kurum ve kimliği açığa çıkaran bilgi yok | |
| 12 | Gönderim dosyaları | Derginin istediği tüm formlar ve ek dosyalar hazır |
Yapay zekâ ya da makine çevirisi kullandıysanız
Metni bir çeviri aracıyla hazırladıysanız, bazı dergiler bunun beyan edilmesini ister; bu durumda beyan da kontrol listesinin 10. satırına girer. Hangi kuralın neyi istediğini ve örnek bir beyan metnini Makale Çevirisinde Yapay Zekâ ve Makine Çevirisi: Dergilerin ve YÖK’ün Beyan Kuralları belgesinde bulabilirsiniz. Makine çevirisinde biçim açısından en sık kaybolan ögeler, kontrol listesinin 5, 6 ve 8. satırlarıdır.
Profesyonel çeviri ne zaman gerekir?
Yazım kuralları açık yazılmış bir dergiye, kısa ve tablosu az bir makale gönderiyorsanız bu listeyle biçimlendirmeyi kendiniz yapabilirsiniz. Aşağıdaki durumlarda ise alanını bilen bir çevirmenin yazılı çevirisi ya da çeviri sonrası metnin ikinci bir göz tarafından derginin kurallarına göre satır satır kontrol edilmesi zaman kazandırır:
- Makale bir dergiden reddedilmişse ve yazım kuralları farklı olan başka bir dergiye, özellikle başka bir dilde gönderilecekse.
- Makalede çok sayıda tablo, sayısal veri ya da formül varsa ve ondalık ayırıcıların, birimlerin tek tek düzeltilmesi gerekiyorsa.
- Dergi, özü ve anahtar kelimeleri iki dilde ve sıkı bir kelime sınırıyla istiyorsa.
- Kaynakçada Türkçe ve yabancı dilde çok sayıda eser varsa ve derginin kaynak gösterme biçimi bunların nasıl yazılacağını ayrıntılı olarak belirliyorsa.
Makalenizin çevirisini ve göndereceğiniz dergiye hazırlanmasını planlamak için akademik çeviri sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Kaynaklar
- DergiPark. (n.d.). Sıkça sorulan sorular. Kaynak ↩ Metne dön
- TÜBİTAK ULAKBİM TR Dizin. (n.d.). Kriterler: TR Dizin başvuru koşulları ve dergi değerlendirme kriterleri. Kaynak ↩ Metne dön
- Türk Dil Kurumu. (n.d.). Sayıların yazılışı. Yazım kuralları. Kaynak ↩ Metne dön
- European Association of Science Editors. (2018). EASE guidelines for authors and translators of scientific articles to be published in English. European Science Editing, 44(4), e1–e16. Kaynak ↩ Metne dön
- International Committee of Medical Journal Editors. (2026). Preparing a manuscript for submission to a medical journal. Kaynak ↩ Metne dön
