Makale göndermeden önce teknik veya beyan eksiklikleri editoryal ön değerlendirmeyi geciktirebilir ya da gönderimin iade edilmesine yol açabilir: yanlış özet formatı, eksik etik beyan, uyumsuz kaynakça stili veya editöre mektup boşlukları bunların başında gelir. Bu kontrol listesi, Web of Science Core Collection (SCIE, SSCI ve ESCI) kapsamındaki dergilere gönderim yapan araştırmacıların taslağı kendi başlarına son kez gözden geçirmesine yardımcı olmak için hazırlanmıştır. Tıbbi dergi gönderimi için ICMJE standartlarına dayalı özelleştirilmiş kontrol listesine ayrıca bakın: Hakemli Dergiler İçin Metin Hazırlama (Tıp).
Hazırlık kontrol listesi — 16 alan
Aşağıdaki tablo, SCI, SSCI ve ESCI kapsamındaki dergilere gönderim öncesinde kontrol etmeniz gereken kritik alanları özetlemektedir. Her satırı onayladıkça işaretleyin; eksik kalan alanları gönderimden önce tamamlayın.
| # | Alan | Kontrol noktası | ✓ |
|---|---|---|---|
| 1 | Hedef dergi | Kapsam uyumu, makale türü, açık erişim modeli ve son sayılar Yazar Rehberinden doğrulandı | |
| 2 | Başlık | Ana bulguları yansıtıyor; kelime/karakter sınırı Yazar Rehberinden kontrol edildi | |
| 3 | Özet | Derginin istediği format (yapılandırılmış / yapılandırılmamış) ve kelime sınırı Yazar Rehberinden uygulandı | |
| 4 | Anahtar kelimeler | Anahtar sözcük sayısı ve terminoloji tercihi Yazar Rehberinden kontrol edildi | |
| 5 | Biçim | Dergi şablonu indirildi ve uygulandı; satır aralığı ve kenar boşlukları uyumlu | |
| 6 | Raporlama kılavuzu | Çalışma tasarımına uygun kılavuz (CONSORT, PRISMA, STROBE vb.) kontrol listeleriyle birlikte yüklendi | |
| 7 | Tablolar / şekiller | Her biri metinden bağımsız anlaşılıyor; altyazılar eksiksiz; dosya türü ve çözünürlük Yazar Rehberinden doğrulandı | |
| 8 | Kaynakça | Derginin istediği stil Yazar Rehberinden doğrulandı; DOI ve diğer tanımlayıcılar eklenmiş | |
| 9 | Yazar bilgileri | ORCID (dergi zorunlu tutuyorsa), kurumsal adres ve CRediT katkı beyanı tamamlandı | |
| 10 | Etik beyan | Etik kurul onay numarası, kurum adı ve onay tarihi eklendi; klinik çalışmalarda kayıt numarası belirtildi | |
| 11 | Çıkar çatışması ve finansman | Finansman kaynakları, proje numarası ve ticari ilişkiler beyan edildi; çatışma yoksa açıkça “çatışma bildirimi yok” ifadesi eklendi | |
| 12 | Veri paylaşım beyanı | Veri, kod ve materyal erişimini derginin politikasıyla uyumlu, somut bir beyanla açıkladı | |
| 13 | Yapay zekâ beyanı | Yapay zekâ aracı kullanıldıysa derginin beyan politikasına göre açıklandı; içerik sorumluluğu insan yazarlarda | |
| 14 | Mükerrer yayın kontrolü | Ön baskı, tez, konferans özeti veya eşzamanlı gönderimle ilişki belirlendi ve dergi politikasına göre açıklandı | |
| 15 | Editöre mektup (cover letter) | Özgünlük beyanı, dergi seçim gerekçesi ve kelime sayısı eklendi; hakem önerisi varsa platformun istediği formatta girildi | |
| 16 | Gönderim platformu | Ana dosya, başlık sayfası, tablolar, şekiller ve ek dosyalar platformun talep ettiği formatlarda ve etiketleriyle yüklendi |
Hedef dergi doğrulaması
Gönderimden önce dergi seçimini netleştirin. Derginin Web of Science kapsamı dinamiktir: ESCI kapsamındaki bir dergi SCIE veya SSCI’ye geçmiş olabilir, tersi de geçerlidir; güncel durumu Clarivate Master Journal List üzerinden kontrol edin.[1]
Yazar Rehberi (Instructions for Authors), her dergide ayrıdır ve derginin güncel politikasını içerir. Gönderim biçimi, etik belgeler, dosya türleri ve beyanlar her zaman hedef derginin Yazar Rehberiyle belirlenir; genel bir “SSCI standardı” yoktur. Son sayılardaki benzer çalışmaları incelemek; derginin beklentileri, yenilik düzeyi ve makale uzunluğu konusunda önemli ipuçları verir.
Açık erişim modeli, APC (Article Processing Charge) tutarı ve lisans seçeneği de gönderim öncesinde netleştirilmesi gereken bilgilerdir.
Başlık, özet ve anahtar kelimeler
Bir makalenin editoryal ön değerlendirmesindeki ilk izlenimi başlık ve özet oluşturur. Editörler ve hakemler bu iki unsura bakarak çalışmanın kapsam uyumunu ve kalitesini biçimlendirirler.
Başlık
Başlığın kelime ve karakter sınırını hedef derginin Yazar Rehberinden doğrulayın; yayınevine ve dergi türüne göre bu sınır değişir. “Bir çalışma”, “üzerine araştırma” gibi tür bildiren ifadeler gereksiz yer kaplar. Ana bulguyu veya odak terimi başlığın öne taşımak hem okuyucu için bilgi değerini artırır hem de dizin tarama sonuçlarında görünürlüğü güçlendirir. Başlık, makalenin içeriğini doğru temsil etmeli; abartı veya belirsizlik içermemelidir.
Özet
Derginin Yazar Rehberi, özetin yapılandırılmış mı yoksa yapılandırılmamış mı olacağını belirtir. Yapılandırılmış özetlerde alt başlıkların tam olarak hangi biçimde kullanılacağı dergi tarafından belirlenir; genel bir şablonu Yazar Rehberinden doğrulamadan uygulamak editoryal ön değerlendirmede teknik sorun yaratabilir. Dergi aksi yönde bir talimat vermedikçe özette atıf kullanmayın; kısaltmalar kullanımdan önce tanımlanır. Kelime sınırı için Yazar Rehberine bakın.
Anahtar kelimeler
Derginin kendi terim listesi (controlled vocabulary) varsa bu listeye öncelik tanıyın. Anahtar sözcük sayısını ve terminoloji tercihini Yazar Rehberinden kontrol edin; biyomedikal dergilerde MeSH (Medical Subject Headings) kullanımı ilgili dergi talep ettiğinde gereklidir. Klinik dergiler özelinde ayrıntılı rehber için Tıp Kontrol Listesi‘ne bakın.
Araştırma tasarımına uygun raporlama kılavuzu
Pek çok dergi, çalışma tasarımına uygun raporlama kılavuzunu makale dosyasıyla birlikte ister. Hangi kılavuzun uygulanacağını Yazar Rehberinden ve EQUATOR Network üzerinden doğrulayın.[2]
Sık kullanılan kılavuzlardan örnekler: rastgele kontrollü çalışmalar için CONSORT, sistematik derleme ve meta-analizler için PRISMA, gözlemsel çalışmalar için STROBE, vaka sunumları için CARE. Hayvan araştırmaları için ARRIVE kılavuzu ayrı bir kontrol noktası oluşturur.
Kılavuzun kontrol listesini tamamlayarak ek dosya olarak yüklemek gereken dergilerde bu adım atlanırsa gönderim iade edilebilir.
Tablolar, şekiller ve görsel materyaller
Tablolar ve şekiller, hakemler tarafından özellikle dikkatli incelenen unsurlardandır. Sık karşılaşılan sorunlar; altyazı eksiklikleri, uyumsuz dosya formatı ve metindeki kısaltmaların şekil/tabloda açıklanmamasıdır.
Metinden bağımsız anlaşılabilirlik
Her tablo ve şekil, yalnızca kendi başlığı ve altyazısıyla birlikte ana metne gerek duyulmadan anlaşılabilir olmalıdır. Bu, hakemlik sürecinde şekillerin bağımsız incelenmesi pratiğinden kaynaklanır. Sık hata: ana metinde tanımlanan kısaltmaların altyazıda açıklanmaması.
Altyazı (figure legend)
İstatistiksel gösterim açık biçimde belirtilmelidir (örn. “SEM ± standart hata”, “hata çubukları %95 güven aralığını gösterir”). Altyazıda kullanılan tüm kısaltmalar tanımlanmalı; çok panelli şekillerde her panel (A, B, C…) ayrı ayrı açıklanmalıdır.
Dosya türü ve çözünürlük
Dosya türü ve çözünürlük gereksinimlerini derginin Yazar Rehberinden veya görsel/artwork kılavuzundan doğrulayın; kabul edilen formatlar ve çözünürlük eşiği görsel türüne ve dergiye göre değişir. Renkli şekiller sunuyorsanız derginin renkli baskı politikasını ve varsa ek ücret koşullarını önceden kontrol edin.
Telif ve izin
Başka bir yayından uyarlanan veya alınan her şekil için orijinal yayıncının yazılı izni alınmış olmalıdır. Kaynak atıf altyazıda belirtilmeli, izin belgesi gönderim sırasında ek dosya olarak yüklenmelidir.
Tablo biçimlendirme
Renkli arka plan ve dolgu, dergi şablonunda desteklenmedikçe kullanılmamalıdır. Tablo içindeki hücre birleştirmeleri (merge) gözden geçirme sürecinde bazen biçim kaymasına yol açar; mümkünse sade yapı tercih edilmelidir.
Kaynakça stili ve referans yönetimi
Kaynakça hataları editoryal ön değerlendirmede teknik sorun yaratabilir. Stil seçimini derginin Yazar Rehberinden doğrulayın; tahmin etmeyin.
Stil seçimi
Kullandığınız alana göre yaygın stiller şöyle sıralanabilir:
- APA (7. baskı): Sosyal bilimler, psikoloji, eğitim
- Vancouver: Tıp, klinik, biyomedikal
- Chicago (17. baskı): Beşeri bilimler, tarih
- IEEE: Mühendislik, bilgisayar bilimleri
Dergi Yazar Rehberi her zaman belirleyicidir. Bazı dergiler kendi özel varyantlarını kullanır; standart bir stil uygulamadan önce Yazar Rehberini kontrol etmek zorunludur.
Referans yöneticisi dikkat noktaları
Zotero, EndNote veya Mendeley gibi araçlar referans listesini otomatik oluştursa da ilk ve son referansı elle doğrulayın. Dışa aktarma şablonları arasında sürüm uyuşmazlıkları sık karşılaşılan bir sorundur; özellikle dergi adı kısaltmaları ve noktalama tutarsızlıkları elle denetim gerektirir.
Tanımlayıcı bilgiler
DOI, PMID, URL ve erişim tarihi bilgilerini yalnızca derginin istediği stilde ve ilgili kaynağın mevcut üst verisine göre ekleyin. Yayımlanmamış veriler ve kişisel iletişimler referans listesine eklenmez; yalnızca metin içinde parantez ifadeyle belirtilir.
Etik beyanlar, yazarlık ve gönderim platformu
İlk defa uluslararası dergilere gönderim yapan araştırmacıların sıkça gözden kaçırdığı alan budur. Eksik etik beyan veya yanlış yazarlık atfı, makalenin kabul edilse bile yayımlanmasını engelleyebilir.
CRediT yazarlık katkı taksonomisi
CRediT (Contributor Roles Taxonomy) 14 standart rol tanımlar: Conceptualization, Methodology, Software, Validation, Formal analysis, Investigation, Resources, Data curation, Writing—original draft, Writing—review & editing, Visualization, Supervision, Project administration, Funding acquisition.[3] Dergi CRediT katkı beyanını zorunlu tutuyorsa doldurun; CRediT, yazarlık ölçütlerinin yerine geçmez.
Etik kurul onayı ve klinik çalışma kaydı
İnsan katılımcı içeren çalışmalar için etik kurul onay numarası, kurum adı ve onay tarihi gereklidir. Hayvan deneyleri için ARRIVE kılavuzuna uygun bildirim yapılmalıdır. Retrospektif veri çalışmalarında muafiyet kararı da belgelenmelidir.
Klinik çalışma niteliğindeki araştırmalarda kayıt numarası, kayıt platformu ve kayıt tarihi ayrı bir kontrol noktası oluşturur. ICMJE, çalışmanın ilk katılımcı alımından önce kayıt yapılmasını şart koşar.[4]
Yapay zekâ kullanımı ve beyanı
Yapay zekâ araçları yazar olarak listelenemez; içerik sorumluluğu insan yazarlarda kalır. Herhangi bir yapay zekâ aracı kullanıldıysa hedef derginin beyan politikasına göre açıklanmalıdır.[5]
Mükerrer yayın ve ön baskı kontrolü
Makalenin ön baskı (preprint), tez bölümü, konferans özeti veya önceden yayımlanmış veriyle ilişkisi belirlenmeli ve dergi politikasına göre açıklanmalıdır. Bildirilmeyen mükerrer yayın ciddi ret veya geri çekme riski doğurabilir. Ön baskı konusunda dergi politikası belirleyicidir.
Çıkar çatışması ve finansman
Hibe kuruluşu, proje numarası, sponsor kurum ve ticari ilişkiler ayrıntılı olarak beyan edilmelidir. Herhangi bir çıkar çatışması yoksa açık bir “çatışma bildirimi yok” ifadesi eklenmelidir; bu alanı boş bırakmak yeterli sayılmaz.
Veri paylaşım beyanı
Veri, kod ve materyallerin erişim durumunu derginin politikasıyla uyumlu, somut bir beyanla açıklayın. Veri deposu (Zenodo, OSF, figshare) kullanıyorsanız URL ve erişim koşullarını belirtin. Yayınevleri arasında politikalar farklıdır; Yazar Rehberini kontrol edin.
Editöre mektup (cover letter)
Editöre hitap, çalışmanın özgünlüğü ve dergiye katkısı, aynı anda başka bir dergiye gönderilmediği beyanı ve toplam kelime sayısı standart bileşenlerdir. Hakem önerisi veya dışlanacak hakem alanını yalnızca platform talep ediyorsa ve çıkar çatışması olmayan gerçek uzmanları belirterek doldurun. Dergiye revizyon gönderiyorsanız hakem yanıtı mektubunu (point-by-point response) da yüklemeyi unutmayın.
Gönderim platformu son kontrolü
Ana dosya, başlık sayfası, tablolar, şekiller ve ek dosyaların platformun istediği formatlarda ve eksiksiz etiketlerle yüklendiğini doğrulayın. Çift kör (double-blind) değerlendirme gerektiren dergilerde yazar adı, kurumsal bilgi, teşekkür ve fon bilgisi yalnızca başlık sayfasında kalmalı; anonim ana metinden ve dosya özelliklerinden kaldırılmalıdır.
Kaynaklar
- Clarivate. (n.d.). Web of Science Master Journal List. Kaynak ↩ Metne dön
- EQUATOR Network. (n.d.). Reporting guidelines. Kaynak ↩ Metne dön
- NISO. (n.d.). CRediT — Contributor Roles Taxonomy. Kaynak ↩ Metne dön
- ICMJE. (n.d.). Recommendations. Kaynak ↩ Metne dön
- COPE Council. (2023). Authorship and AI tools. Kaynak ↩ Metne dön
