- 1. Ön kontrol: dergi kapsamı ve yazar yönergeleri
- 2. Makale türüne göre reporting guideline seçimi
- 3. IMRAD yapı ve ana dosya kontrolü
- 4. Dil, terminoloji ve bilimsel üslup kontrolü
- 5. Tablo, figür ve ek materyal yönetimi
- 6. Etik beyanlar, klinik çalışma kaydı ve yayın etiği
- 7. Çeviri → edit → journal formatlama süreci
- 8. Sık hatalar ve pratik ipuçları
- 9. Teslim öncesi hızlı kontrol listesi
- İlgili bağlantılar
- Kaynaklar ve resmi kılavuzlar
Hakemli tıp dergilerine gönderilecek makalelerde çeviri, edit ve son okuma yalnızca “dilin düzeltilmesi” değildir. Dergi kapsamı, makale türü, IMRAD yapı, tablo–figür yönetimi, terminoloji, etik beyanlar, klinik çalışma kaydı ve kaynakça formatı birlikte kontrol edilmelidir. Bu kontrol listesi; tıbbi makale, vaka raporu, sistematik derleme, klinik çalışma ve bilimsel yayın dosyalarının dergiye gönderim öncesi hazırlanmasına yardımcı olur.
Tıp araştırmacıları, akademisyenler, klinisyenler, CRO/medikal ekipler ve İngilizce makale çevirisi veya edit desteği alacak proje sahipleri için hazırlanmıştır. Amaç; çeviri, edit, son okuma ve dergi formatlama sürecinde eksik veya tutarsız teslim riskini azaltmaktır.
1. Ön kontrol: dergi kapsamı ve yazar yönergeleri
Metin hazırlığı, hedef derginin kapsamı ve “Instructions for Authors” sayfası okunmadan başlamamalıdır. Aynı makale, içerik açısından doğru olsa bile yanlış dergiye, yanlış makale türüne veya yanlış dosya formatına göre hazırlanırsa editoryal kontrolde geri dönebilir.
| Kontrol noktası | Ne kontrol edilir? | Çeviri/edit açısından neden önemli? |
|---|---|---|
| Dergi kapsamı | Konu, uzmanlık alanı, hedef okur, kabul edilen çalışma türleri | Terminoloji düzeyi, başlık dili ve vurgu buna göre ayarlanır. |
| Makale türü | Original article, case report, review, systematic review, brief report, letter vb. | Abstract yapısı, kelime sınırı, başlıklar ve reporting guideline değişebilir. |
| Kelime sınırı | Ana metin, abstract, tablo/figür sayısı, ek materyal sınırları | Çeviri sonrası metin uzayabilir; edit aşamasında kısaltma planı gerekir. |
| Dosya formatı | Word şablonu, LaTeX, ayrı title page, anonymized manuscript, figure upload formatı | Dergi sistemine yüklenemeyen dosya, dil doğru olsa bile iade edilebilir. |
| Kaynakça stili | Vancouver/NLM, AMA, APA veya dergiye özel varyant | Kaynakça ve metin içi atıflar son kontrolde ayrıca ele alınmalıdır. |
2. Makale türüne göre reporting guideline seçimi
Hakemli tıp dergileri, çalışma türüne göre belirli reporting guideline’lara uyulmasını isteyebilir. Çeviri ve edit sürecinde bu kılavuzlar istatistiksel veya metodolojik incelemenin yerine geçmez; ancak metinde gerekli başlık, beyan, tablo, akış diyagramı ve terminoloji unsurlarının görünür olup olmadığını kontrol etmek için yol gösterir.
| Çalışma türü | Sık kullanılan kılavuz | Metin hazırlığında pratik kontrol |
|---|---|---|
| Randomize klinik çalışma | CONSORT | Randomizasyon, allocation, primary/secondary outcomes, flow diagram, trial registration bilgisi |
| Gözlemsel çalışma | STROBE | Çalışma tasarımı, popülasyon, değişkenler, bias, istatistiksel yöntemler |
| Sistematik derleme / meta-analiz | PRISMA | Arama stratejisi, seçim süreci, inclusion/exclusion kriterleri, PRISMA flow diagram |
| Vaka raporu | CARE | Hasta öyküsü, klinik bulgular, zaman çizelgesi, müdahale ve takip dili |
| Çalışma protokolü | SPIRIT / PRISMA-P | Amaç, yöntem, etik onay, kayıt bilgisi, planlanan analiz ve veri yönetimi |
| Tanısal doğruluk çalışması | STARD | Index test, reference standard, sensitivity/specificity, hasta akışı |
| Tahmin modeli | TRIPOD | Model geliştirme/doğrulama, değişkenler, performans ölçütleri |
Uygulama notu: EQUATOR Network, sağlık araştırmaları için yüzlerce reporting guideline listeler. Hedef dergi belirli bir kılavuz istiyorsa, çeviri teslim paketine ilgili checklist’in kontrol notları da eklenebilir.
3. IMRAD yapı ve ana dosya kontrolü
Tıp dergilerinde orijinal araştırma makaleleri çoğunlukla Introduction, Methods, Results and Discussion bölümlerine dayanan IMRAD yapısını izler. Çeviri ve edit sırasında bu yapı korunmalı; bölüm başlıkları, alt başlıklar ve sonuçların sunum sırası kaynak metinden sapmadan dergi yönergesine uyarlanmalıdır.
3.1. Title page
- Başlık, çalışmanın tasarımını ve ana konusunu gereksiz iddia eklemeden yansıtıyor mu?
- Kısa başlık, yazar bilgileri, kurum bilgileri, corresponding author, word count, tablo/figür sayısı ve funding bilgisi hedef dergi formatına uygun mu?
- Kör hakemlik gerekiyorsa yazar ve kurum bilgileri ana metinden çıkarıldı mı?
3.2. Abstract ve anahtar kelimeler
- Structured abstract isteniyorsa Background/Objective, Methods, Results, Conclusion gibi alt başlıklar doğru kullanıldı mı?
- Sonuç cümleleri bulguların ötesine geçerek “kanıtlanmamış klinik üstünlük” iddiası kuruyor mu?
- MeSH veya dergiye özel keyword tercihleri kontrol edildi mi?
3.3. Methods
- Çalışma tasarımı, ortam, katılımcı seçimi, inclusion/exclusion kriterleri ve ölçüm yöntemleri net mi?
- Etik kurul onayı, informed consent, trial registration veya veri erişim beyanı gerekiyorsa metinde doğru yerde mi?
- İstatistiksel terimler kaynak metindeki anlamı değiştirmeden çevrildi mi?
3.4. Results
- Metin, tablo ve figürlerde aynı bulgular çelişmeden sunuluyor mu?
- Yüzdelerin yanında gerektiğinde mutlak sayılar korunuyor mu?
- p değeri, confidence interval, hazard ratio, odds ratio, relative risk gibi istatistiksel ifadeler tutarlı mı?
3.5. Discussion ve conclusion
- Bulgular kaynak metinden daha güçlü gösterilmeden yorumlandı mı?
- Limitations bölümü korunuyor ve zayıflatılmıyor mu?
- Conclusion, çalışmanın gerçek kapsamına uygun mu; klinik öneri veya genelleme aşırıya kaçıyor mu?
4. Dil, terminoloji ve bilimsel üslup kontrolü
Tıbbi makale çevirisinde hedef dil akıcı olmalı; ancak akıcılık bilimsel anlamı değiştirmemelidir. Edit aşamasında temel hedef, kaynak metindeki kapsamı genişletmeden veya daraltmadan derginin beklediği akademik İngilizce/Türkçe düzeye ulaşmaktır.
| Kontrol alanı | Risk | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| Terminoloji | Aynı terimin makale içinde farklı karşılıklarla kullanılması | Terim listesi çıkarılır; başlık, abstract, tablo ve figürlerde tutarlılık korunur. |
| Kısaltmalar | İlk kullanımda açılmayan veya gereksiz tekrar edilen kısaltmalar | İlk kullanım, abstract ve ana metin için ayrı kontrol edilir. |
| İstatistik dili | “Significant” ifadesinin klinik anlamla karıştırılması | Statistical significance ile clinical significance ayrımı korunur. |
| Ölçü birimleri | mg/dL, mmol/L, µg, mL, mmHg gibi birimlerde biçim ve yazım tutarsızlığı | Dergi yönergesi ve SI birim tercihleri kontrol edilir. |
| Ton ve iddia düzeyi | “May suggest” ifadesinin “proves” düzeyinde çevrilmesi | Olasılık, sınırlılık ve ihtiyat ifadeleri kaynak metne sadık kalır. |
5. Tablo, figür ve ek materyal yönetimi
Tıp makalelerinde tablo ve figürler yalnızca görsel unsur değildir; çalışmanın kanıt düzeninin bir parçasıdır. Bu nedenle tablo başlıkları, dipnotlar, kısaltmalar, eksen adları, legends ve supplementary files ana metinle birlikte kontrol edilmelidir.
- Tablolar metinde ilk geçiş sırasına göre numaralandırıldı mı?
- Her tablo kısa ama kendi başına anlaşılır bir başlık taşıyor mu?
- Tablo içi kısaltmalar dipnotta açıklanıyor mu?
- Figür legend’ları, panel adları ve görsel üzerindeki etiketlerle uyumlu mu?
- Grafiklerde decimal separator, yüzde, güven aralığı ve eksen adları tutarlı mı?
- Ek materyal dosyaları ana metinle aynı terminoloji ve numaralandırmayı kullanıyor mu?
Ana metin çevrilir ancak tablo, figür, supplementary file veya cover letter ayrı dosya olduğu için gözden kaçırılır. Bu durumda makale dili düzgün görünse bile submission paketi tutarsız kalır.
6. Etik beyanlar, klinik çalışma kaydı ve yayın etiği
Tıp yayınlarında etik beyanlar, çıkar çatışması, funding, veri paylaşımı, hasta onamı ve klinik çalışma kaydı gibi bölümler dergi değerlendirmesi için kritik olabilir. Çeviri/edit sürecinde bu beyanlar yeniden yazılarak değiştirilmemeli; kaynak dosyada eksik veya belirsiz görünen noktalar yazar ekibine soru olarak iletilmelidir.
- Etik kurul onayı: Kurul adı, karar numarası ve tarih bilgisi kaynak metinle uyumlu mu?
- Informed consent: Hasta/katılımcı onamı ve yayın izni ayrımı doğru ifade edildi mi?
- Clinical trial registration: Kayıt numarası, registry adı ve kayıt tarihi doğru yazıldı mı?
- Conflict of interest: “No conflict declared” gibi ifadeler dergi formuyla uyumlu mu?
- Funding: Doğrudan proje desteği ile genel kurumsal destek karıştırılmadı mı?
- Data availability: Veri paylaşım beyanı, repository veya erişim kısıtı bilgisi açık mı?
- Duplicate submission: Aynı çalışmanın başka dergiye eş zamanlı gönderilmediği teyit edildi mi?
7. Çeviri → edit → journal formatlama süreci
Hakemli dergi dosyalarında ideal süreç tek adımlı çeviri değildir. Önce kapsam ve dergi yönergesi netleşir; ardından çeviri, bilimsel edit, biçim kontrolü ve teslim öncesi QA adımları ayrı ayrı yürütülür.
| Aşama | Çıktı | Kontrol notu |
|---|---|---|
| 1. Brief ve dosya analizi | Makale türü, hedef dergi, dosya listesi, teslim kapsamı | Ana metin, tablo, figür, supplementary ve cover letter birlikte listelenir. |
| 2. Çeviri | Kaynak metne sadık hedef dil metni | Terminoloji, kısaltmalar, ölçü birimleri ve istatistik dili korunur. |
| 3. Edit | Daha akıcı ve dergi diline uygun metin | Anlam genişletilmez; bilimsel iddia düzeyi kaynak metinle aynı kalır. |
| 4. Journal formatlama | Dergi yönergesine uygun başlıklar, kaynakça, tablo/figür düzeni | Yazar yönergeleri ve submission sistemi gereklilikleri esas alınır. |
| 5. QA ve teslim | Kontrol edilmiş teslim paketi ve varsa yazar soru listesi | Belirsiz bilimsel veya etik noktalar yorumlanmaz; soru olarak işaretlenir. |
8. Sık hatalar ve pratik ipuçları
| Sık hata | Sonuç | İpucu |
|---|---|---|
| Dergi yönergesini en sona bırakmak | Kelime sınırı, abstract yapısı veya kaynakça stili son anda değişir. | Hedef dergi ve makale türü ilk brief aşamasında netleştirilmelidir. |
| Tablo ve figürleri çeviri kapsamına almamak | Ana metin ile veri sunumu arasında dil ve terim uyumsuzluğu oluşur. | Tüm görsel ve ek dosyalar dosya listesine eklenmelidir. |
| Abstract’ı ana metinden bağımsız çevirmek | Amaç, yöntem ve sonuçlar arasında ifade farkı oluşur. | Abstract son kontrolde ana metinle çapraz okunmalıdır. |
| Kaynakça formatını otomatik kabul etmek | Dergi sistemi veya teknik editör kaynakçayı geri çevirebilir. | NLM/Vancouver veya dergiye özel format ayrı kontrol edilmelidir. |
| Yazar sorgularını teslimden sonra bırakmak | Belirsiz ifadeler çevirmenin tahminiyle çözülmüş olur. | Belirsiz bilimsel, etik veya sayısal noktalar query listesiyle iletilmelidir. |
9. Teslim öncesi hızlı kontrol listesi
- ✓ Hedef dergi, makale türü ve yazar yönergesi kontrol edildi.
- ✓ IMRAD başlıkları ve alt başlıklar dergi formatına uygun hale getirildi.
- ✓ Title page, abstract, keywords, main text ve references birlikte kontrol edildi.
- ✓ Tablo başlıkları, figür legend’ları, dipnotlar ve supplementary dosyalar metinle uyumlu.
- ✓ Terminoloji, kısaltmalar, ölçü birimleri ve istatistiksel ifadeler tutarlı.
- ✓ Etik kurul, informed consent, trial registration, funding, COI ve data availability beyanları kontrol edildi.
- ✓ Kaynakça ve metin içi atıflar hedef dergi stiline göre gözden geçirildi.
- ✓ Belirsiz noktalar yazar ekibine query olarak iletildi; tahminle düzeltilmedi.
- ✓ Submission paketi dosya adları ve ayrı yükleme gereklilikleri bakımından hazırlandı.
Tıbbi makale dosyanızı dergiye hazırlamadan önce kontrol edelim
Tıbbi makale, vaka raporu, abstract, tablo–figür açıklaması veya submission dosyalarınız için çeviri, edit, son okuma ve dergi formatlama desteği alabilirsiniz. Dosyanızı; terminoloji, IMRAD yapı, dergi yönergesi ve teslim paketi bütünlüğü açısından birlikte değerlendiririz.
İlgili bağlantılar
- Tıbbi Çeviri Hizmetleri
- ICF/IB Dili ve Okunabilirlik: GCP’ye Uygunluk Kontrol Listesi
- Klinik Araştırma Belgeleri Çevirisi: ICF, IB ve Protokolde GCP’ye Uygunluk
- SCI/SSCI Makale Çevirisinde En Çok Yapılan 10 Hata
Kaynaklar ve resmi kılavuzlar
- ICMJE — Preparing a Manuscript for Submission to a Medical Journal
- ICMJE — Clinical Trial Registration
- EQUATOR Network — Reporting Guidelines
- National Library of Medicine — Sample References
- COPE — Core Practices
Son güncelleme: 07.05.2026 — Hakemli tıp dergileri için metin hazırlama, çeviri, edit, tablo–figür ve submission dosyası kontrol listesi oluşturuldu.
