Bildiri Özeti Çevirisi: Kelime Sınırı ve Yapılandırılmış Özet Kontrol Listesi

Kısa yanıt: kuralı kongre koyar, özet kalıcı kayıt olur

Bildiri özetinin uzunluğunu, yapısını, dilini ve biçimini genel bir standart değil, başvurduğunuz kongrenin çağrısı belirler. Bu yüzden aynı çalışmanın özeti bir kongrede 250, başka bir kongrede 300 kelimeyle, birinde serbest paragraf, öbüründe başlıklı yapı ile istenebilir.

Özetin önemi kongreyle bitmez. Randomize kontrollü çalışmaların dergi ve kongre özetleri için hazırlanan CONSORT rehberine göre, sonuçları yalnızca kongre özeti olarak raporlanan bir çalışma için bu özet, çalışmaya ilişkin tek kalıcı bilgi olabilir; kongre özetindeki bilgi, aynı çalışmanın sonraki tam yayınında raporlanandan farklı çıkabilir. Rehberi geliştirenler, gerekli bütün ögeleri kapsayan bir özet için 250–300 kelimenin yeterli olduğunu bildirir.^[1] Çevrilmiş bir özette bu, iki şey demektir: çeviri, özgün özetle aynı bilgiyi taşımalı ve sonraki makaleyle çelişmeyecek terimlerle yazılmalıdır.

Kongre çağrısında çeviriyi etkileyen kurallar

Çeviriye başlamadan önce çağrıyı ve özet gönderim formunu okuyun. Aşağıdaki kuralların her biri, çevirinin nasıl yapılacağını değiştirir.

Kelime sınırını iki dilde tutturmak

Türkçe eklemeli bir dil olduğu için aynı içerik İngilizcede çoğunlukla daha fazla kelime tutar; 250 kelimelik bir Türkçe özetin birebir İngilizcesi sınırı aşabilir. Birçok çevrim içi gönderim formu sınırı kendisi uygular: sınırı aşan metni kabul etmeyebilir ya da kesebilir. Bu nedenle sınır, özgün metinde değil, gönderilecek dildeki metinde tutturulur.

• Önce tam çeviriyi yapın, sonra kısaltın. Çeviri sırasında kısaltmak, hangi bilginin atıldığını görünmez kılar. İki dilli özette kısaltmayı iki metinde birlikte yapın.
• Kısaltma sırası: önce arka plan cümleleri ve tekrarlar, sonra yöntemin ayrıntısı. Amaç, temel yöntem, ana bulgu ve sonuç her iki dilde kalmalıdır.
• Formun bir sayacı varsa sayıyı onunla doğrulayın. Kelime işlemcinin sayacı ile formun sayacı kısa çizgili ifadeleri, sayıları ve birimleri farklı sayabilir.
• Karakter sınırı varsa boşlukları da hesaba katın. İki dilli özette karakter sayısını iki metinde ayrı ayrı ölçün.

Tez özetinde aynı sorunun YÖK kurallarıyla nasıl çözüldüğünü Tez Özeti ve Abstract Çevirisi: Terim Tutarlılığı ve Kelime Sınırı Kontrol Listesi belgesinde bulabilirsiniz.

Yapılandırılmış özet: başlıklar iki dilde aynı yapıda

Kongre başlıklı bir özet istiyorsa, çağrıdaki başlıkları kendi adlarıyla ve kendi sıralarıyla kullanın. İki dilli özette Türkçe ve İngilizce başlık setleri birbirinin karşılığı olmalıdır.

Çağrı başka başlıklar istiyorsa (örneğin “Giriş” ya da “Tartışma”) tablodaki karşılıkları değil, çağrının kendi başlıklarını kullanın. Serbest paragraf istenen bir özete başlık eklemeyin.

Yurt dışındaki kongreler ve TÜBİTAK 2224-A

Yurt dışındaki bir kongreye katılım için TÜBİTAK 2224-A desteğine başvuracaksanız özetin dili ve içeriği başvurunun da parçasıdır. Programın 2026 çağrı duyurusuna göre bildirinin sözlü ya da poster sunum için etkinliğe gönderilmiş veya kabul edilmiş olması (ya da başvuru sahibinin davetli konuşmacı olması) ve başvuru sahibinin bildirinin sunulacağı dilde çağrıda sayılan yabancı dil koşullarından birini sağlaması gerekir. Bildiri adı ve içeriği dahil başvuru belgelerinde herhangi bir kurum, kuruluş, firma, ticari ürün ya da marka öne çıkarılmamalıdır; destek alınan bildiri ve yayınlarda TÜBİTAK desteğinin belirtilmesi zorunludur.^[2]

Çağrı duyurusu her yıl yenilenir; başvurmadan önce o yılın metnini okuyun. Çeviri açısından iki sonuç çıkar: çevrilmiş başlıkta ve özette ürün ya da marka adı öne çıkmamalı, desteğin belirtileceği teşekkür satırı ise poster ve sunumda da yer almalı; aynı ifadeyi kullanmak tutarlılık sağlar.

Bildiriden makaleye: özet sonraki yayının önünü kapatmaz

ICMJE önerilerine göre bir bilimsel toplantıda sunulan özet ya da poster, derginin aynı çalışmanın tam raporunu değerlendirmesine engel değildir.^[3] Bununla birlikte makaleyi göndereceğiniz dergi, çalışmanın daha önce bir kongrede sunulduğunu bildirmenizi isteyebilir; derginin yazar kılavuzunu okuyun.

Çeviri açısından asıl konu tutarlılıktır. Bildiri özetinde seçtiğiniz İngilizce terimler, bildiri kitabında yayımlandıktan sonra çalışmanızın kaydıdır. Makalede aynı kavram için farklı bir terim seçerseniz okur ve hakem iki metni karşılaştırırken tutarsızlık görür. Özetin temel terimlerini küçük bir listede tutun ve makaleyi yazarken ya da çevirirken bu listeden çalışın.

Bildiri özeti çevirisi kontrol listesi

Gönderim formunu doldurmadan önce özgün özet ile çeviriyi yan yana koyarak aşağıdaki noktaları kontrol edin.

Yapay zekâ ya da makine çevirisi kullandıysanız

Özeti bir çeviri aracıyla hazırladıysanız, çıkan metnin son hâlini kontrol etmek yazarın sorumluluğundadır; kongrenin ya da kurumunuzun bu kullanım için bir beyan isteyip istemediğine bakın. Dergilerin ve YÖK’ün bu konudaki kurallarını Makale Çevirisinde Yapay Zekâ ve Makine Çevirisi: Dergilerin ve YÖK’ün Beyan Kuralları belgesinde bulabilirsiniz. Kısaltma yapılmış bir özette makine çevirisinin en sık kaçırdığı ögeler, yukarıdaki listenin 4, 6 ve 7. satırlarıdır.

Profesyonel çeviri ne zaman gerekir?

Özetiniz sınırın rahatça altında kalıyorsa ve alanınızın İngilizce terimlerini makalelerinizde zaten kullanıyorsanız, özeti kendiniz çevirip bu listeyle kontrol etmek yeterli olabilir. Aşağıdaki durumlarda ise alanını bilen bir çevirmenin yazılı çevirisi ya da çevirinizin ikinci bir göz tarafından satır satır kontrol edilmesi zaman kazandırır:

• Özgün özet sınıra yakınsa ve çevirinin aynı içeriği sınırı aşmadan taşıması gerekiyorsa.
• Kongre iki dilli özet istiyorsa ve iki metnin aynı içeriği taşıması gerekiyorsa.
• Bildiriyi daha sonra uluslararası bir dergiye makale olarak göndermeyi planlıyorsanız ve terimlerin baştan doğru kurulması gerekiyorsa.
• Özetin yanında poster ya da sunum metni de aynı dile çevrilecekse ve üçünün aynı terimleri kullanması gerekiyorsa.

Bildiri özetinizin, posterinizin ya da bildiriden üretilecek makalenin çevirisini planlamak için akademik çeviri sayfamızı inceleyebilirsiniz.