Anayasanın 3. maddesi, Türkiye Devleti’nin dilinin Türkçe olduğunu söyler. Bir kanun ya da yönetmeliği Türkçeden İngilizceye çevirtecekseniz, çevirinin dayandığı Türkçe metni sürümüyle ve tarihiyle belirlemeniz işinizi kolaylaştırır. İngilizceden Türkçeye çeviride de çevrilen yabancı metnin hangi basımdan alındığı belli olmalıdır. Bu belge, Anayasa m.3’ün ne dediğini, mevzuat çevirisinde neyin aynen korunacağını ve neyin çevrileceğini, çeviri notuna ne yazılacağını ve çeviriyi alacak makama neyin sorulacağını anlatır.
Anayasa m.3 ne diyor?
Anayasanın 3. maddesinin ilk fıkrası şöyledir: “Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür. Dili Türkçedir.”[1] Yani Anayasa, devletin dilini Türkçe olarak adlandırır.
Bu belge, bu maddeden öte bir hukuki sonuç çıkarmaz. Bir kanun çevirisinin hukuki etkisi gibi sorular bu belgenin konusu değildir; bunlar için bir hukukçuya ya da çeviriyi alacak makama danışın. Bir kanunun çevirisi, o kanunu Türkçe okumayan kişiyi bilgilendirmek ve ona okuma kolaylığı sağlamak için hazırlanır. Pratikte bundan şu çıkar: Türkiye’deki mevzuata dayanarak bir iş yapacaksanız, Resmî Gazete’de ve Mevzuat Bilgi Sistemi’nde yayımlanan Türkçe metne bakın, çeviriyi bu metne yaslanan bir okuma aracı olarak kullanın.
Çeviriye başlamadan önce: hangi metin çevrilecek?
Bir kanun ya da yönetmelik değiştirilmiş, ek madde almış ya da bazı hükümleri kaldırılmış olabilir. Bu yüzden çevirmen ve müşteri önce “hangi metin?” sorusunu yanıtlar.
- Metnin alındığı yer ve tarih: Metni Mevzuat Bilgi Sistemi’nden alıyorsanız, aldığınız güncel (değişikliklerin işlendiği) sürümü ve metni aldığınız günü kaydedin. Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki metin sonradan güncellenebilir.
- Kanun adı ve numarası: Kanunun Türkçe adını ve numarasını İngilizce karşılığının yanında bırakın. Örneğin Anayasa için sayfanın başlığı şunları gösterir: Kanun Numarası 2709; Kabul Tarihi 18/10/1982; Resmî Gazete’de yayımlandığı tarih 9/11/1982, sayı 17863 (Mükerrer).[1] Başka bir kanunda bu bilgiler farklıdır; hangisi çevriliyorsa onun başlık bilgisi kullanılır.
- Değiştirilmiş ya da kaldırılmış hükümler: Kaynak metin bir hükmü değiştirilmiş, iptal edilmiş ya da yürürlükten kaldırılmış olarak gösteriyorsa, çeviri bu işareti kaynak metindeki gibi taşır. Çevirmen, bir hükmün durumunu kendisi yorumlayıp kaynağın göstermediği bir işaret eklemez.
Neyi aynen koruyun, neyi çevirin?
Mevzuat çevirisinde okuyucu çoğu zaman bir maddeye, fıkraya ya da bende atıf yapmak ister. Bu yüzden numaralandırma çeviride değişmez. Aşağıdaki tablo bu ayrımı özetler.
| Öge | Çeviride | Not |
|---|---|---|
| Madde, fıkra ve bent numaraları | Aynen korunur | Madde 3 çeviride de 3. madde olarak kalır; fıkra ve bent sırası değiştirilmez. |
| Kanun numarası, kabul tarihi, Resmî Gazete tarihi ve sayısı | Aynen korunur | Başlık bilgisi kaynak sayfadaki gibi yazılır. |
| Kanun ya da yönetmeliğin Türkçe adı | Aynen korunur, yanına İngilizce karşılığı yazılır | Türkçe ad okuyucunun Türkçe metni bulmasını sağlar. |
| Madde başlıkları ve metin | Çevrilir | Kaynak metinde olmayan açıklama eklenmez, olan bir ifade çıkarılmaz. |
| Değiştirilmiş, iptal edilmiş ya da kaldırılmış olarak gösterilen hükümler | Kaynağın gösterdiği biçimde işaretlenir | Durumu çevirmen yorumlamaz. |
| Kurum ve makam adları | Türkçe adı korunur, İngilizce karşılığı terim listesinden alınır | Aynı ad metin boyunca aynı karşılıkla yazılır. |
| Kanun ve yönetmeliğe yapılan atıflar | Atıf yapılan metnin numarası ve maddesi korunur | Atıf yapılan metin ayrıca çevrilmiyorsa çeviri notunda belirtilir. |
Terim listesi ve çevirmenin notu
Hukuki işlerde terim listesi tutulur. Kanun metninde aynı kavram birçok maddede geçer ve her seferinde aynı karşılıkla yazılması gerekir. Terim listesi, çeviri sürerken ve ikinci bir uzmanın redaksiyonunda bu tutarlılığı denetlemeyi kolaylaştırır.
Çeviriye kısa bir çevirmen notu eklenmesi yararlıdır. Notta şunlar yer alabilir:
- Çevrilen kanun ya da yönetmeliğin Türkçe adı ve numarası;
- Metnin alındığı kaynak (örneğin Mevzuat Bilgi Sistemi) ve metnin alındığı gün;
- Çevrilen sürümün hangi değişikliklere kadar işlenmiş olduğu, kaynak sayfada görünüyorsa;
- Çevirinin kapsamı: tüm metin mi, yalnızca belirli maddeler mi.
Bu not, çevirinin hangi metne dayandığını okuyucuya gösterir. Metin sonradan değiştiğinde de çevirinin hangi sürüme ait olduğu bellidir.
Ters yön: yabancı bir kanunun Türkçeye çevirisi
Yabancı bir ülkenin kanunu ya da yönetmeliği İngilizceden Türkçeye çevriliyorsa aynı yol izlenir. Çevrilen metnin hangi basımdan ya da hangi resmî yayından alındığı, çeviri notunda belirtilir. Madde numaraları ve kanunun özgün adı çeviride korunur; Türkçe karşılık özgün adın yanına yazılır. Yabancı hukuktaki bir kavramın Türkçede kesin bir karşılığı yoksa çevirmen karşılık seçmeyi gizlemez: seçtiği karşılığı ve gerekirse özgün sözcüğü terim listesinde ve çeviri notunda gösterir.
Çeviriyi alacak makama ne sorulur?
Bir mevzuat çevirisini bir kuruma, mahkemeye ya da başka bir makama sunacaksanız, hangi metnin ve hangi biçimin istendiğini çeviri yaptırmadan önce o makamdan öğrenin. Makamın aradığı şey, resmî Türkçe metnin kendisi olabilir, çevirinin yalnızca bilgi için eklenmesi olabilir ya da başka bir şey olabilir; buna ilgili makam karar verir. Yeminli tercüman imzası, noter onayı, apostil ve Dışişleri tasdiki çeviriden ayrı adımlardır; çevirinin bunlardan hangisini taşıyacağını da alacak makam belirler. Bu adımların ne olduğunu Yeminli Tercüme, Noter Onayı ve Apostil: Hangi Belgeye Hangisi Gerekir? belgesinde bulabilirsiniz.
İhale evrakında, teklifte ve şartnamelerde hangi dilin ve biçimin istendiğini ihale dokümanlarının kendisi belirtir; çeviri yaptırmadan önce o dokümanlardaki hükmü izleyin.
Müşteri kontrol listesi
Mevzuat çevirisi talebinizi göndermeden önce aşağıdaki noktaları gözden geçirin.
| # | Kontrol noktası | Neye bakılır? | ✓ |
|---|---|---|---|
| 1 | Metnin sürümü | Çevrilecek kanun ya da yönetmeliğin hangi kaynaktan ve hangi tarihte alındığı belli | |
| 2 | Ad ve numara | Kanun ya da yönetmeliğin Türkçe adı ve numarası kaynak sayfadaki başlık bilgisiyle gönderilmiş | |
| 3 | Kapsam | Tüm metnin mi, yalnızca belirli maddelerin mi çevrileceği belirtilmiş | |
| 4 | Değişen hükümler | Değiştirilmiş ya da kaldırılmış hükümlerin çeviride nasıl gösterileceği konuşulmuş | |
| 5 | Terimler | Varsa kurumunuzun kullandığı karşılıklar çevirmene iletilmiş | |
| 6 | Çeviri notu | Hangi sürümün çevrildiğini gösteren bir çevirmen notu istenmiş | |
| 7 | Kullanım amacı | Çevirinin kime sunulacağı ve o makamın hangi metni ve biçimi istediği öğrenilmiş | |
| 8 | Çeviri sonrası | Madde numaralarının ve atıfların kaynak metinle karşılaştırılması istenmiş |
Kanun ve yönetmelik çevirisi için iletişim sayfamızdan ya da 0 (312) 447 40 32 numaralı telefondan bize ulaşabilir, kapsamı ve süreyi yazılı teklifle netleştirebilirsiniz. Çeviri, teslimden önce ikinci bir uzmanın redaksiyonundan geçer. Bu belge genel bilgi amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Kaynaklar
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, Kanun No. 2709 (Kabul tarihi: 18/10/1982; Resmî Gazete: 9/11/1982, Sayı: 17863 (Mükerrer)). Mevzuat Bilgi Sistemi. Kaynak ↩ Metne dön
