- 1. LQA kapsamı: Neyi kontrol ediyoruz?
- 2. Metin LQA kontrol listesi
- 3. Seslendirme LQA kontrol listesi
- 4. Altyazı LQA kontrol listesi
- 5. Erişilebilirlik ve çok dilli kullanım kontrolü
- 6. Süreç: Senaryodan yayına LQA akışı
- 7. Sık görülen hatalar
- 8. Teslim öncesi kısa kontrol listesi
- 9. Çeviri ve LQA ekibine verilecek proje paketi
- İlgili bağlantılar
E-öğrenme LQA, sağlık eğitim modüllerinin yalnızca çevrilmiş metin açısından değil; ekran metni, seslendirme, kapalı altyazı, zaman kodu, erişilebilirlik, terminoloji ve yayın öncesi teknik davranış açısından da kontrol edilmesi sürecidir. Sağlık alanında bu kontrol, kullanıcı deneyimi kadar hasta güvenliği, kurum içi eğitim tutarlılığı ve denetlenebilir yayın kayıtları açısından da önemlidir.
Bu kontrol listesi; çok dilli sağlık eğitimi modülleri, LMS içerikleri, hasta veya sağlık çalışanı eğitim videoları, uygulama içi onboarding akışları, seslendirme dosyaları ve altyazılı eğitim içerikleri için kullanılabilir.
1. LQA kapsamı: Neyi kontrol ediyoruz?
E-öğrenme projelerinde LQA’yı yalnızca “son okuma” gibi düşünmek eksik olur. Özellikle sağlık içeriklerinde aynı mesaj genellikle üç farklı kanaldan verilir: ekrandaki yazılı metin, seslendirme ve altyazı. Bu üç kanal arasında anlam kayması, dozaj/ölçü hatası, tıbbi terim tutarsızlığı veya zamanlama problemi varsa kullanıcı yanlış bilgi alabilir ya da eğitim hedefi zayıflayabilir.
| Kontrol alanı | LQA’da bakılacak nokta | Sağlık içeriği açısından risk |
|---|---|---|
| Ekran metni | Kısa, doğru, tutarlı ve arayüze sığan metin | Yanlış yönlendirme, taşan metin, karışık talimat |
| Seslendirme | Doğru vurgu, doğal akış, terim telaffuzu, kaynakla anlam uyumu | Yanlış telaffuz, eksik vurgu, eğitim mesajının zayıflaması |
| Altyazı | Okunabilir satır uzunluğu, zaman kodu, konuşmacı ayrımı, terminoloji | Takip edilemeyen eğitim, yanlış eşleşen bilgi |
| Görsel/etkileşim | Butonlar, hotspot’lar, quiz alanları, uyarı metinleri | Yanlış cevap akışı, eksik uyarı, kullanıcı hatası |
| Yayın paketi | LMS, SCORM/xAPI, mobil görünüm, dosya adları, sürüm kayıtları | Yayın hatası, sürüm karışıklığı, izlenebilirlik kaybı |
2. Metin LQA kontrol listesi
Metin kontrolünde amaç, kaynak metindeki anlamı hedef dilde eksiksiz ve doğal biçimde aktarmaktır. Sağlık eğitiminde “daha akıcı” görünen fakat klinik veya prosedürel anlamı gevşeten tercihler kabul edilmemelidir.
- Anlam eşdeğerliği: Kaynak metindeki talimat, uyarı, kısıtlama, sıra ve koşul hedef dilde aynı kapsamla aktarılmış mı?
- Tıbbi terminoloji: Hastalık, işlem, ilaç, cihaz, ölçü ve anatomik terimler proje terminoloji listesiyle uyumlu mu?
- Hedef kitle dili: İçerik hasta, bakım veren, sağlık çalışanı veya kurum personeli için uygun seviyede mi?
- Plain language: Hasta veya genel kullanıcıya yönelik bölümlerde gereksiz jargon azaltılmış mı?
- Ekran alanı: Buton, kart, tooltip, quiz, pop-up ve mobil ekranlarda Türkçe metin taşma yaratıyor mu?
- Sayı ve ölçü biçimi: Yüzde, doz, tarih, saat, ondalık ayırıcı ve birim gösterimleri Türkçe kullanıma uygun mu?
- Tutarlılık: Aynı işlem, buton, modül, hastalık veya eğitim kavramı farklı yerlerde farklı çevrilmiş mi?
- Yönlendirme dili: “Devam et”, “geri dön”, “sonraki ders”, “tamamlandı” gibi arayüz ifadeleri kullanıcı akışına uygun mu?
- Quiz ve değerlendirme: Soru kökü, seçenekler, doğru/yanlış geri bildirimi ve puanlama açıklamaları anlamca uyumlu mu?
- Regülasyon ve kurum dili: Kurumun onaylı terimleri, marka dili, mahremiyet dili ve risk ifadeleri korunmuş mu?
3. Seslendirme LQA kontrol listesi
Seslendirme kontrolü, metnin doğru okunmasından ibaret değildir. Sağlık eğitiminde vurgu, duraklama, telaffuz ve ses temposu öğrenme sonucunu doğrudan etkileyebilir.
- Script uyumu: Okunan metin onaylı Türkçe script ile aynı mı? Ek cümle, atlama veya doğaçlama var mı?
- Tıbbi telaffuz: İlaç adları, hastalık adları, anatomik terimler, cihaz adları ve kısaltmalar doğru telaffuz edilmiş mi?
- Vurgu ve ton: Risk, uyarı, kontrendikasyon, güvenlik talimatı veya acil durum ifadesi doğru vurgulanmış mı?
- Hedef kitle tonu: Hasta eğitimi için açık ve güven veren; profesyonel eğitim için daha teknik ve ölçülü ton korunmuş mu?
- Hız: Kullanıcı ekrandaki görseli ve metni takip edebilecek kadar zaman buluyor mu?
- Duraklama: Adım adım talimatlarda doğal duraklamalar var mı?
- Dosya adları: Ses dosyaları modül, ekran, dil ve sürüm bilgisiyle izlenebilir şekilde adlandırılmış mı?
- Ses kalitesi: Dip ses, patlama sesi, bozuk kesme, farklı mikrofon kalitesi veya tutarsız ses seviyesi var mı?
- Güncelleme riski: Sonradan değişen bir ekran metni veya tıbbi ifade seslendirme dosyasında eski kalmış mı?
4. Altyazı LQA kontrol listesi
Altyazı, sağlık eğitiminde hem erişilebilirlik hem de öğrenme desteği sağlar. Ancak altyazı metni yalnızca seslendirme metninin ekrana dökülmüş hali değildir; okunabilirlik, zamanlama ve görsel bilgiyle uyum ayrıca kontrol edilmelidir.
- Zaman kodu: Altyazı konuşma ile eş zamanlı mı, çok erken veya geç mi geliyor?
- Okunabilirlik: Satırlar ekranda yeterince uzun kalıyor mu? Kullanıcı metni okuyup görseli takip edebiliyor mu?
- Satır bölünmesi: Tıbbi terim, ölçü, sayı, ilaç adı veya anlam birimi yanlış yerden bölünmüş mü?
- Konuşmacı ayrımı: Diyalog, eğitmen, hasta, anlatıcı veya ekran sesi ayrımı gerekiyorsa anlaşılır mı?
- Ses dışı bilgi: İçeriği anlamak için gerekli uyarı sesi, ortam sesi veya görsel aksiyon metne yansıtılmış mı?
- Ekran metniyle çakışma: Altyazı buton, grafik, doz tablosu veya uyarı kutusunu kapatıyor mu?
- Terminoloji: Altyazıdaki terimler ekran metni ve seslendirmeyle aynı mı?
- Noktalama: Türkçe okuma ritmini destekleyen noktalama kullanılmış mı?
- Dosya formatı: SRT, VTT veya platforma özel altyazı dosyası doğru karakter kodlamasıyla çalışıyor mu?
5. Erişilebilirlik ve çok dilli kullanım kontrolü
Sağlık eğitim içerikleri farklı kullanıcı gruplarına, cihazlara ve erişim ihtiyaçlarına göre çalışmalıdır. Bu nedenle LQA sırasında yalnızca dil doğruluğu değil, erişilebilirlik ve çok dilli kullanım davranışı da test edilmelidir.
- Dil etiketi: Web, uygulama veya LMS içinde hedef dil doğru tanımlanmış mı?
- Ekran okuyucu uyumu: Buton, simge, görsel ve quiz alanları erişilebilir adlarla sunuluyor mu?
- Altyazı açma/kapama: Kullanıcı altyazıyı kolayca açıp kapatabiliyor mu?
- Transkript: Video veya ses içeriği için metin dökümü gerekiyorsa erişilebilir biçimde sağlanmış mı?
- Mobil görünüm: Türkçe metin küçük ekranda taşmadan, kesilmeden ve butonları kapatmadan çalışıyor mu?
- Renk ve kontrast: Uyarılar, doğru/yanlış cevaplar ve ilerleme durumları yalnızca renkle anlatılmıyor mu?
- Klavye ve dokunmatik kullanım: Eğitim akışı fare olmadan veya mobil dokunmatik kullanımda sürdürülebiliyor mu?
- Çok dilli geçiş: Dil değiştirildiğinde aynı modül, aynı ekran, aynı quiz ve aynı ilerleme durumu korunuyor mu?
6. Süreç: Senaryodan yayına LQA akışı
En sağlıklı sonuç, LQA’nın yalnızca proje sonunda yapılmasıyla değil, üretim zincirinin farklı aşamalarına yerleştirilmesiyle elde edilir. Aşağıdaki akış, sağlık e-öğrenme içerikleri için uygulanabilir bir kontrol modelidir.
| Aşama | Kontrol | Çıktı |
|---|---|---|
| 1. Senaryo / storyboard | Kapsam, hedef kitle, terminoloji, ekran akışı | Çeviri notları ve terminoloji listesi |
| 2. Metin çevirisi | Anlam, tutarlılık, plain language, UI metinleri | Onaylı Türkçe eğitim metni |
| 3. Seslendirme hazırlığı | Okuma script’i, telaffuz notları, vurgulanacak ifadeler | Kayıt için temiz script |
| 4. Altyazı hazırlığı | Zaman kodu, satır bölünmesi, terim uyumu | SRT/VTT veya platform dosyası |
| 5. Platform testi | LMS, mobil, tarayıcı, altyazı, quiz, buton akışı | Hata listesi ve düzeltme turu |
| 6. Yayın öncesi onay | Son sürüm, dosya adları, sürüm notu, kayıt | Yayına hazır paket |
7. Sık görülen hatalar
- Ekran metni ile seslendirme farklıdır: Kullanıcı ekranda başka, seste başka bir ifade duyar.
- Altyazı kaynak dile yakın kalır: Türkçe altyazı doğal değildir veya okunamayacak kadar uzundur.
- Terim listesi kullanılmaz: Aynı tıbbi kavram modül içinde farklı karşılıklarla geçer.
- Quiz geri bildirimi çevrilmez veya eksik çevrilir: Kullanıcı neden doğru/yanlış yaptığını anlayamaz.
- Seslendirme güncellenmez: Metin değişmiştir ancak eski ses dosyası yayında kalmıştır.
- Mobil test yapılmaz: Masaüstünde çalışan metin mobil ekranda taşar veya butonları kapatır.
- Altyazı kritik görseli kapatır: Grafik, doz tablosu, uyarı kutusu veya işlem adımı görünmez olur.
- Dosya adları izlenebilir değildir: Dil, modül, sürüm veya tarih bilgisi dosya adından anlaşılamaz.
8. Teslim öncesi kısa kontrol listesi
- ✓ Tüm ekran metinleri hedef dilde ve terminoloji listesiyle uyumlu.
- ✓ Seslendirme script’i ile kayıt dosyası arasında eksik veya fazla ifade yok.
- ✓ Altyazılar zaman kodu, satır bölünmesi ve okunabilirlik açısından kontrol edildi.
- ✓ Tıbbi terimler, kısaltmalar, sayı/ölçü biçimleri ve uyarı ifadeleri tutarlı.
- ✓ Quiz, hotspot, buton, pop-up ve geri bildirim metinleri test edildi.
- ✓ Mobil görünüm, tarayıcı görünümü ve LMS oynatma davranışı kontrol edildi.
- ✓ Kapalı altyazı, transkript veya erişilebilirlik gereklilikleri proje kapsamına göre değerlendirildi.
- ✓ Dosya adları ve sürüm bilgileri teslim paketinde izlenebilir durumda.
- ✓ Düzeltme turu sonrası değişen metinler ses ve altyazı dosyalarına yansıtıldı.
- ✓ Yayın paketi son sürüm olarak arşivlendi.
9. Çeviri ve LQA ekibine verilecek proje paketi
LQA kalitesi, yalnızca kontrol eden ekibin dikkatine bağlı değildir. Proje başlangıcında doğru materyaller sağlanırsa hata sayısı azalır ve düzeltme turları kısalır.
- Kaynak storyboard veya ekran akışı
- Onaylı kaynak script
- Mevcut terminoloji listesi veya kurum içi sözlük
- Hedef kitle bilgisi: hasta, bakım veren, sağlık çalışanı, satış ekibi, saha ekibi vb.
- Marka/kurum dili notları
- Seslendirme telaffuz notları
- Altyazı format beklentisi: SRT, VTT veya platform formatı
- LMS veya uygulama test erişimi
- Önceki dil sürümleri veya referans modüller
- Yayın tarihi ve düzeltme turu takvimi
E-öğrenme LQA desteği
Sağlık eğitim modülleri, uygulama içi onboarding akışları, seslendirme script’leri ve altyazı dosyaları için metin–ses–altyazı uyumunu birlikte kontrol edebiliriz. Dosyanızı paylaşırken modül türünü, hedef kitleyi, dil çiftini, seslendirme/alttyazı formatını ve yayın platformunu belirtmeniz yeterlidir.
İlgili bağlantılar
- Tıbbi Çeviri ve Yaşam Bilimleri Çevirisi
- Sağlık Eğitimi ve Dijital İçerik Yerelleştirmesi
- Sağlık Eğitim İçeriklerinin Türkçeye Uyarlanması: Seslendirme ve Altyazı Notları
- Türkçe Tıbbi DTP İpuçları: Noktalama, Sayı/Ölçü ve Satır Kırılımı
- Plain Language Kılavuzu: Hasta Broşürlerinde Anlaşılır Dil
- Türkiye’de Hasta Bilgilendirme Materyalleri: Okunabilirlik ve Onay Süreci
Son güncelleme: 09.05.2026 — Sağlık e-öğrenme içerikleri için metin, seslendirme, altyazı, erişilebilirlik ve yayın öncesi LQA kontrol adımları eklendi.
