Bir belge için “yeminli tercüme mi, noter onayı mı, apostil mi?” sorusunun tek bir yanıtı yoktur; çünkü bunlar farklı kişi ve makamların yaptığı ayrı adımlardır. Bu belge her adımı, kimin yaptığını ve neyi onayladığını Noterlik Kanunu (m.74, m.99, m.103, m.104), Apostil Sözleşmesi ve Dışişleri Bakanlığının bilgilendirme notuna dayanarak anlatır; ardından durumlara göre bir karar tablosu verir. Hangi biçimin isteneceğine her durumda belgeyi alacak makam karar verir.
Kısa yanıt: adımlar ayrıdır ve hangisinin gerektiğini alıcı makam söyler
Çeviri, bir belgenin başka bir dilde okunmasını sağlar. Noter onayı, çevirinin altına noterin şerh vermesidir. Apostil, belgedeki imzanın gerçekliğini, imzalayanın hangi sıfatla hareket ettiğini ve gerektiğinde mührün ya da kaşenin kimliğini gösteren bir şerhtir. Dışişleri tasdiki ise, Dışişleri Bakanlığının bilgilendirme notuna göre, Türkiye’deki makamlardan alınan ve apostil edilmeyecek bir belgenin yurt dışında kullanılmasında son aşamadır. Bunlardan hangisinin ya da hangilerinin gerektiği, belgenin nereden alındığına ve nerede kullanılacağına göre değişir. Belgeyi alacak makamın hangi biçimi istediğini, çeviri yaptırmadan önce o makamdan öğrenin.
Her adım nedir, kim yapar?
Çeviri
Çeviri, belgenin metnini bir dilden diğerine aktarır; Türkçeden İngilizceye ya da İngilizceden Türkçeye yapılabilir. Tek başına bir tasdik anlamı taşımaz. Aşağıdaki diğer adımlar çeviriden ayrı işlemlerdir; her birinin neye konduğu aşağıda anlatılır.
Noterin yeminli (andlı) tercümanı
Noterlik Kanunu m.74’e göre ilgili Türkçe bilmezse andlı bir tercüman da bulundurulur. Noter çevirme işlemini yaptırırken yeminli tercüman (sworn translator) kullandıysa şerhin içermesi gerekenler m.103/2’de sayılır (aşağıya bakın).[1] Bu bölümde “yeminli tercüman”, noterin kullandığı tercümanı anlatır; mahkemenin görevlendirdiği tercüman ve mahkemenin istediği resmî tercüme başka konulardır ve burada ele alınmaz.
Noter onayı ve noterin şerhi
Noter onayı (notarisation), noterin çeviriye şerh vermesidir. Kanun üç noktayı ayırır:
- m.103/1: bir dilden diğer dile veya bir yazıdan başka bir yazıya çevirmede noter, metnin altına bir şerh verir.[1]
- m.103/2: “Bu şerhin, noter yeminli tercüman kullanmışsa, tercümanın kimliğini ve adresini ihtiva etmesi ve altının, noter tarafından tarih yazılıp imzalanarak mühürlenmesi gereklidir.”[1]
- m.99: örneği verilmesi istenen kâğıt yabancı dilde yazılmışsa önce tercüme edilir; sonra örnek çıkarılarak her örneğe tercümesi iliştirilir ve bu yolda şerh verilir.[1]
İlgilinin bulunduğu yerde noterlikçe çevirme yaptırılamazsa, o noterlik aracılığıyla başka yerdeki noterlikte çevirme yaptırılabilir (m.104).[1]
Apostil
Apostil (apostille), 5 Ekim 1961 tarihli Apostil Sözleşmesine göre imzanın gerçekliğini, imzalayanın hangi sıfatla hareket ettiğini ve gerektiğinde mührün ya da kaşenin kimliğini belgelemek için istenebilecek tek formalitedir (Sözleşme m.3). Sözleşme, bir akit devlette düzenlenip başka bir akit devlette ibraz edilecek kamu belgelerine uygulanır. Madde 1’e göre kamu belgesi sayılanlar şunlardır: mahkeme ve savcılıkla bağlantılı makam ya da görevlilerden çıkan belgeler, idari belgeler, noterlik işlemleri ve özel kişilerce imzalanmış belgeler üzerindeki resmî şerhler (imzanın noter ya da resmî tasdiki gibi). Diplomatik veya konsolosluk görevlilerince düzenlenen belgeler ile ticari veya gümrük işlemlerine doğrudan ilişkin idari belgeler Sözleşmenin dışındadır.[2]
Apostil, belgenin kendisine ya da belgeye eklenen ayrı bir yaprağa (allonge) konur (Sözleşme m.4); imzalayanın veya herhangi bir hamilin başvurusu üzerine verilir (Sözleşme m.5). Türkiye’nin durumu HCCH durum tablosunda şöyledir: imza 8 Mayıs 1962, onay 31 Temmuz 1985, yürürlüğe giriş 29 Eylül 1985.[3] Dışişleri Bakanlığının bilgilendirme notuna göre Türkiye’de valilikler veya kaymakamlıklar apostil düzenlemeye yetkili makamlardır.[4]
Dışişleri tasdiki
Dışişleri Bakanlığı Tasdik Biriminin bilgilendirme notuna göre tasdik, resmî bir evrakın üzerindeki imza ve mührün doğruluğunun onaylanmasıdır. Bu not bir kanun değil, Bakanlığın bilgilendirmesidir; aşağıdaki tablodaki tasdik satırları da bu nota dayanır. Nota göre her makam, kendisinden önce belgeyi onaylamış makamın imza ve mührünü tasdik eder.[4] Dışişleri Bakanlığı Tasdik Birimi randevu sistemiyle çalışır.[4]
Tasdik ve apostil metne değil, imzaya ve mühre bakar
Apostil imzanın gerçekliğini, imzalayanın hangi sıfatla hareket ettiğini ve gerektiğinde mührün ya da kaşenin kimliğini gösterir (Sözleşme m.5).[2] Dışişleri Bakanlığı da tasdiki “metne şamil olmamak üzere” imza ve mührün doğruluğunun onaylanması olarak tanımlar.[4] Yani bu adımlar belgenin içeriğinin doğruluğu hakkında bir şey söylemez.
Karar tablosu: durum, belge yolu, adımlar
Tablo yalnızca anılan kaynakların söylediğini içerir. Belgeyi alacak makam ek ya da farklı bir biçim isteyebilir; bu nedenle tabloyu bir sıralama rehberi olarak okuyun, makamın talimatı yerine koymayın.
| Durum | Belgenin yolu | Adımlar | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1. Apostil uygulanacak belge | Türk makamından alınan belge, Sözleşmeye taraf başka bir ülkede kullanılacak | Apostil. Dışişleri notuna göre Türkiye’de valilikler veya kaymakamlıklar apostil düzenlemeye yetkilidir ve apostilli evrak, Sözleşmeye taraf ülkelerin makamları nezdinde doğrudan işleme konabilir. Ülkenin taraf olup olmadığı HCCH durum tablosundan kontrol edilir. | Dışişleri notu s.3; Sözleşme m.1, 3–5; HCCH durum tablosu[2][3][4] |
| 2. Apostil edilmeyecek belge | Türk makamından alınan belge, yurt dışında kullanılacak | (1) Belgenin temini; (2) kullanılacağı ülke makamı isterse o ülkenin diline çeviri; (3) çevirinin noter onayı; (4) belgenin düzenlendiği yerin valilik veya kaymakamlığında tasdik; (5) Dışişleri Bakanlığı Tasdik Biriminde tasdik. | Dışişleri notu s.4[4] |
| 3. Apostili yapılmış belge | Türk belgesi, apostilden sonra Dışişleri’nde tasdik ettirilmek isteniyor | Apostil edilmiş evrak Bakanlıkça tasdik edilememektedir. | Dışişleri notu s.3[4] |
| 4. Yabancı belge, apostilli | Taraf bir ülkenin makamından alınan, apostil edilmiş belge, Türkiye’de kullanılacak | Dışişleri notuna göre apostilli evrak, Sözleşmeye taraf ülkelerin makamları nezdinde doğrudan işleme konabilir. Çeviri ve noter onayı konusunda bu belgenin kaynakları bir şey söylemez; alıcı makama sorun. | Dışişleri notu s.3; Sözleşme m.2–3[2][4] |
| 5. Yabancı belge, 1. yöntem | Apostil edilmemiş yabancı belge, Türkiye’de kullanılacak | Önce o ülkenin iç onay süreçleri ve o ülkenin Dışişleri Bakanlığında tasdik. Sonra, Dışişleri notuna göre: yeminli tercüman tarafından yapılmış Türkçe tercüme, Türkiye’nin o ülkedeki dış temsilciliğince tasdik edilmiş hâliyle belgeye iliştirilir. Belge bu temsilcilikte tasdik ettirilmişse Türkiye’de doğrudan kullanıma sokulabilir; ayrıca Bakanlıkça ya da başka bir makamca tasdik edilmesine gerek yoktur. | Dışişleri notu s.5–6[4] |
| 6. Yabancı belge, 2. yöntem | Aynı durum, ikinci seçenek | Evrak, belgenin düzenlendiği ülkenin Türkiye’deki temsilciliğinde tasdik ettirilebilir. Ardından bu temsilciliğin onayı, temsilcilik Ankara’daysa Dışişleri Bakanlığında, başka bir şehirdeyse o şehrin valiliğinde tasdik edilir. Şemaya göre belge Türkiye’de tercüme edilir ve tercüme noterde onaylanır. | Dışişleri notu s.5, s.7[4] |
| 7. Yabancı dilde belgenin noterce örneği | Yabancı dilde yazılmış kâğıdın örneği noterden isteniyor | Kâğıt önce tercüme edilir; örnek çıkarılır, her örneğe tercüme iliştirilir ve şerh verilir. | Noterlik K. m.99[1] |
| 8. Noterde işlem yapan kişi Türkçe bilmiyor | Noter işlemi | Andlı bir tercüman da bulundurulur. | Noterlik K. m.74[1] |
| 9. Noterlikte çeviri yaptırılamıyor | İlgilinin bulunduğu yerdeki noterlik | O noterlik aracılığıyla başka yerdeki noterlikte çevirme yaptırılabilir. | Noterlik K. m.104[1] |
| 10. Yalnızca çeviri | Alıcı makam başka bir biçim istemiyor | Çeviri; ek bir adım yoktur. | Alıcı makamın talimatı |
Tablodaki satırlar kaynaklarda yazılı olanla sınırlıdır; belgenizin türüne özgü başka bir kural varsa o kuralı ilgili makam bildirir. Tasdik ve apostil, yukarıda belirtildiği gibi imzaya ve mühre bakar, metne bakmaz.
Müşteri kontrol listesi
Çeviri talebinizi göndermeden önce aşağıdaki noktaları gözden geçirin.
| # | Kontrol noktası | Neye bakılır? | ✓ |
|---|---|---|---|
| 1 | Alıcı makam | Belgeyi hangi makam alacak ve çeviriden hangi biçimi (yalnızca çeviri, noter onayı, apostil, tasdik) istiyor? Makamdan yazılı öğrenilmiş | |
| 2 | Belgenin yolu | Belge Türkiye’den yurt dışına mı, yoksa yurt dışından Türkiye’ye mi gidiyor? | |
| 3 | Ülke | Belgenin kullanılacağı ya da düzenlendiği ülke Sözleşmeye taraf mı? HCCH durum tablosundan kontrol edilmiş | |
| 4 | Sıra | Hangi adımın hangisinden önce geldiği (örneğin çevirinin noter onayından önce hazırlanması) alıcı makama sorulmuş | |
| 5 | Tüm sayfalar | Şerhler, kaşeler, apostil sayfası ve ekler dâhil bütün sayfalar taranmış | |
| 6 | Terim listesi | Belgedeki özel adların ve terimlerin yazımı bildirilmiş (hukuki işlerde bir terim listesi tutulur) |
Belgelerinizin çevirisi için iletişim sayfamızdan ya da 0 (312) 447 40 32 numaralı telefondan bize ulaşabilir, kapsamı yazılı teklifle netleştirebilirsiniz. Çeviri, teslimden önce ikinci bir uzmanın redaksiyonundan geçer. Yeminli tercüme, noter onayı, apostil ve Dışişleri tasdiki ayrı adımlardır ve hangisinin gerektiğine belgeyi alacak makam karar verir; makamın hangi biçimi istediğini ondan öğrenin. Bu belge genel bilgi amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Kaynaklar
- Noterlik Kanunu, Kanun No. 1512, m.74, m.99, m.103, m.104. Mevzuat Bilgi Sistemi. Kaynak ↩ Metne dön
- Convention of 5 October 1961 Abolishing the Requirement of Legalisation for Foreign Public Documents (Apostille Convention), Art. 1–6. Hague Conference on Private International Law (HCCH). Kaynak ↩ Metne dön
- Apostil Sözleşmesi durum tablosu (Türkiye satırı). HCCH. Kaynak ↩ Metne dön
- Tasdik bilgilendirme (resmî bilgilendirme notu, kanun değildir). T.C. Dışişleri Bakanlığı Tasdik Birimi. Kaynak ↩ Metne dön
