Poster ve Sunum Çevirisi: Metin Yoğunluğu, Terim Birliği ve Son Kontrol

Kısa yanıt: önce kongrenin kurallarını, sonra metni

Poster boyutu, yönü (dikey ya da yatay), sunum dili, dosya biçimi, e-poster olup olmadığı ve sözlü sunumun süresi her kongrede farklıdır. Bunlar evrensel kurallar değil, o kongrenin duyurusundaki kurallardır. Çeviriye başlamadan önce kongrenin poster ve sunum yönergesini okuyun; metnin ne kadar yere sığacağını bu yönerge belirler.

Poster, makalenin kısaltılmış bir kopyası değildir. Makalede sunulan malzeme posterdekinden çok daha fazladır; poster, çalışmayı mesajını ve mantık akışını kaybetmeden damıtmayı ister ve uzaktan okunacak biçimde hazırlanır.^[1] Çeviride de amaç, her cümleyi taşımak değil, bu damıtılmış metni öbür dilde aynı yere ve aynı okunaklılıkla sığdırmaktır.

Metin yoğunluğu: çeviri metni uzatır ya da kısaltır

Aynı içerik iki dilde farklı uzunlukta yazılır. Türkçe eklemeli bir dil olduğu için Türkçe bir metin İngilizceye çevrildiğinde genellikle daha fazla kelime tutar; İngilizceden Türkçeye çeviride ise kelime sayısı azalırken tek tek kelimeler uzar. İki durumda da çevrilen metin, özgün metin için ayrılmış kutuya birebir sığmaz.

Sığmayan metni yazı boyutunu küçülterek sığdırmak en sık yapılan hatadır. Posterde yazı, göz hizasından ve birkaç adım öteden okunabilmelidir; yukarıda andığımız poster kuralları da hiçbir metnin 24 punto altına inmemesini önerir. Metin sığmıyorsa küçültmek yerine kısaltın:

Slaytlarda da aynı ilke geçerlidir: çevrilen başlık bir satıra, madde işaretleri iki satıra sığmıyorsa yazıyı küçültmek yerine maddeyi bölün ya da kısaltın. Konuşma sırasında söyleyeceğiniz ayrıntıları slayta değil konuşmacı notlarına yazın.

Terim birliği: özet, poster, slayt ve sözlü anlatım

Kongreye gönderdiğiniz bildiri özeti, poster, slaytlar ve sunum sırasında söyledikleriniz aynı çalışmayı anlatır. Bir kavramın özette bir adla, posterde başka bir adla, slaytta üçüncü bir adla geçmesi, dinleyiciye iki ayrı kavram gibi görünebilir.

• Kabul edilen özeti esas alın. Kongre programında ve bildiri kitabında yer alacak metin odur; poster ve slaytlar onun terimlerini kullanır.
• Kısa bir terim listesi tutun. Çalışmanın temel terimlerinin iki dildeki karşılığını bir tabloda toplayın. Tez özetinde kurduğunuz liste varsa onu sürdürün; nasıl kurulacağını Tez Özeti ve Abstract Çevirisi belgesinde bulabilirsiniz.
• Kısaltmaları her ortamda ilk kullanımda açın. Poster ve her slayt dizisi ayrı okunur; özette açtığınız kısaltma posterde yeniden açılmalıdır.
• Şeklin içindeki yazıları unutmayın. Eksen adları, lejantlar, tablo başlıkları ve şemalardaki etiketler çoğu zaman görsel dosyanın içinde kalır ve metin çevrilirken atlanır. Şekilleri kaynak dosyasından yeniden üretin; görüntünün üzerine yazı yapıştırmak, baskıda kayma ve okunaksızlık üretebilir.
• Sözlü anlatımı slaytla aynı terimlerle prova edin. Sunumu yabancı dilde yapacaksanız, konuşmada kullanacağınız terimler slayttakilerle aynı olmalıdır.

Kongrede sözlü çeviri (simultane) hizmeti veriliyorsa, düzenleyicinin istediği tarihte slaytlarınızı ve terim listenizi paylaşmak, sözlü çevirmenin terimlerinizi önceden görmesini sağlar. Slaytların yazılı çevirisi ile salondaki sözlü çeviri ayrı işlerdir; birinin yapılmış olması öbürünü karşılamaz.

Sayılar, birimler ve ondalık ayırıcı

Türkçede ondalık kesirler virgülle ayrılır; dört ve daha çok basamaklı sayılarda binlik gruplar arasına nokta konur.^[2] İngilizcede ise ondalık ayırıcı noktadır; binlik gruplar genel kullanımda virgülle ayrılır, bazı bilimsel yazım kılavuzları ise virgül yerine ince boşluk ister. Bu fark, şekil ve tablolarda en kolay gözden kaçan çeviri hatasıdır: “1,250” İngilizcede bin iki yüz elli, Türkçede ise bir tam binde iki yüz elli, yani 1,25 okunur.

• Metindeki, tablodaki ve şekildeki her sayıyı hedef dilin ayırıcısıyla yazın; grafik yazılımının ayarını da buna göre değiştirin.
• Örneklem büyüklüğü, yüzdeler, p değerleri ve birimler özette, posterde ve slaytta aynı olmalıdır.
• Birim kısaltmalarını ve para birimlerini tek bir biçimde yazın; aynı posterde hem “TL” hem “₺” kullanmayın.

Destek beyanı, kurum adları ve dil koşulu

Kongre katılımınız bir kurum tarafından destekleniyorsa, destek beyanı da poster ve slaytlarda yer alır ve çeviride düşmemelidir. Örneğin TÜBİTAK 2224-A Yurt Dışı Bilimsel Etkinliklere Katılımı Destekleme Programı’nın 2026 çağrısı, bildiri ve yayınlarda TÜBİTAK desteğinin belirtilmesini zorunlu tutar. Aynı çağrı, bildirinin sunulacağı dilde bir yabancı dil koşulu arar ve bildiri adı ile içeriği dahil başvuru belgelerinde herhangi bir kurum, firma, ticari ürün ya da markanın öne çıkarılmamasını ister.^[3]

Bu koşullar çağrıdan çağrıya değişebilir; başvurduğunuz yılın çağrı metnini okuyun. Destek beyanının resmi yazımını, kurumun kendi İngilizce adıyla ve program koduyla verin; kurum adını kendiniz çevirmeyin.

Poster sonrası makale: çeviriyi yeniden kullanmak

Bir bilimsel toplantıda sunulan özet ya da poster, aynı çalışmanın tam raporunun sonradan bir dergiye gönderilmesine engel değildir.^[4] Posterin çevrilmiş metni ve terim listesi bu yüzden makale aşamasında da işe yarar. Makaleyi gönderirken ön sunumu dergiye bildirmeniz istenebilir; dergi kurallarını okuyun. Makale aşamasında yapay zekâ ya da makine çevirisi kullandıysanız beyan kuralları için Makale Çevirisinde Yapay Zekâ ve Makine Çevirisi belgesine bakabilirsiniz.

Poster ve sunum çevirisi kontrol listesi

Posteri baskıya göndermeden ya da slaytları kongre sistemine yüklemeden önce özgün metinle çeviriyi yan yana koyarak aşağıdaki noktaları kontrol edin.

Profesyonel çeviri ne zaman gerekir?

Poster metniniz kısaysa ve alanınızın terimlerini iki dilde biliyorsanız, çeviriyi kendiniz yapıp bu listeyle kontrol edebilirsiniz. Aşağıdaki durumlarda ise alanını bilen bir çevirmenin yazılı çevirisi ya da çevirinizin ikinci bir göz tarafından satır satır kontrol edilmesi zaman kazandırır:

• Poster ya da slaytlar yoğun şekil ve tablo içeriyorsa ve şekil içi yazıların da çevrilmesi gerekiyorsa.
• Çevrilen metnin, yazı küçültülmeden aynı alana sığacak biçimde kısaltılması gerekiyorsa.
• Aynı çalışmadan kısa süre içinde bir makale üretecekseniz ve terimlerin baştan doğru kurulması gerekiyorsa.
• Alanınızın terimleri hedef dilde yerleşmemişse ya da birden fazla karşılığı varsa.

Bildiri özetinizin, posterinizin, sunumunuzun ya da ardından gelecek makalenin çevirisini planlamak için akademik çeviri sayfamızı inceleyebilirsiniz.