Aynı görünen sayı iki farklı okunabilir: İngilizce bir çizimdeki “1.250” bir ve dörtte bir demektir, TDK yazımında ise bin iki yüz elli. Bu belge, TDK Yazım Kuralları ile Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosunun (BIPM) SI yayınının sayı, ondalık işareti ve birim yazımı konusunda ne dediğini kaynaklarındaki sözlerle yan yana koyar. İki kaynak birbiriyle uyuşmaz ve biz birini tüm Türkçe metinler için “doğru” ilan etmiyoruz. Teknik çeviride izlediğimiz uygulamayı ise ayrıca ve açıkça belirtiyoruz.
Kısa yanıt: iki kaynak üç noktada ayrılır
Basamak gruplamada TDK üçlü gruplar arasına nokta koyar; BIPM, çok basamaklı sayıların okumayı kolaylaştırmak için üçlü gruplara boşlukla ayrılabileceğini ve gruplar arasına nokta veya virgül konmayacağını söyler. Ondalık işaretinde TDK virgül der; BIPM nokta veya virgülden birini kabul eder. Yüzde işaretinde TDK sayıyla işaret arasında boşluk bırakmaz; BIPM bırakır.[1][2] Çevirmen bu farkı bilmeli ve sayıları mekanik olarak dönüştürmemelidir.
TDK Yazım Kuralları ne diyor?
TDK’nın “Sayıların Yazılışı” sayfasında basamak gruplama ve ondalık işareti için iki kural vardır:
- Kural 7: “Dört veya daha çok basamaklı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve aralarına nokta konur”; örnek olarak 4.567 verilir.[2]
- Kural 8: “Sayılarda kesirler virgülle ayrılır”; örnek olarak 15,2 verilir.[2]
- Kural 4: “Yüzde ve binde işaretleri yazılırken sayılarla işaret arasında boşluk bırakılmaz”; örnek olarak %25 verilir.[2]
BIPM SI Broşürü ne diyor?
BIPM’in The International System of Units (SI) yayınının 9. basımında §5.4.3, §5.4.4 ve §5.4.7 bu konuyu ele alır; §5.4.4, Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansının (CGPM) 2003 tarihli 10 numaralı kararına dayanır. Aşağıdaki alıntılar İngilizcedir; Türkçe karşılıklar çevirimizdir.
- Ondalık işareti (§5.4.4, CGPM 2003 Karar 10): “shall be either the point on the line or the comma on the line.” (çevirimiz: ondalık işareti ya satır üzerindeki nokta ya da satır üzerindeki virgül olur.) Seçilecek işaret için ölçüt: “customary in the language and context concerned.” (çevirimiz: ilgili dilde ve bağlamda alışılmış olan.)[1]
- Basamak gruplama (§5.4.4): “Neither dots nor commas are ever inserted in the spaces between groups.” (çevirimiz: Gruplar arasındaki boşluklara asla nokta veya virgül konmaz.) Aynı bölüm gruplamanın isteğe bağlı olduğunu da söyler: “it is not always followed in certain specialized applications such as engineering drawings, financial statements and scripts to be read by a computer.” (çevirimiz: mühendislik çizimleri, mali tablolar ve bilgisayarın okuyacağı metinler gibi bazı özel uygulamalarda her zaman izlenmez.)[1]
- Tablolar (§5.4.4): “For numbers in a table, the format used should not vary within one column.” (çevirimiz: Bir tablodaki sayılar için kullanılan biçim, aynı sütunda değişmemelidir.)[1]
- Sayı ile birim (§5.4.3): “a space is always used to separate the unit from the number.” (çevirimiz: birimi sayıdan ayırmak için her zaman bir boşluk kullanılır.) Kaynağa göre bu kuralın istisnaları yalnızca düzlem açı için derece, dakika ve saniye simgeleridir (°, ′ ve ″); bunlarda sayı ile simge arasında boşluk bırakılmaz. Celsius derecesi (°C) ise bu istisnaya girmez: “30.2 °C” yazılır.[1]
- Yüzde işareti (§5.4.7): “When it is used, a space separates the number and the symbol %.” (çevirimiz: Kullanıldığında sayı ile % simgesini bir boşluk ayırır.)[1]
Kaynağın başka bir bölümü (§5.4.2) birim simgesine ek bilgi eklenmemesini söyler: en büyük elektrik potansiyel farkı için Umax = 1000 V yazılır, U = 1000 Vmax yazılmaz. Bu belge, Türkiye’deki mevzuatın birim yazımı için ne öngördüğünü ele almaz.
Teknik çeviride uygulamamız
Bu bölüm iki kaynağın değil, bizim çeviri uygulamamızın anlatımıdır:
- Ondalık işareti: Türkçe teknik çeviride ondalık virgül kullanırız. TDK kural 8 bunu söyler, BIPM de virgüle izin verir.
- Basamak gruplama: Müşterinin üslup kılavuzu veya kaynak belgenin kullandığı biçim neyi gerektiriyorsa onu izleriz; böyle bir gereklilik yoksa gruplama yapmayız ya da boşluk kullanırız. Noktanın ondalık işareti sanılabileceği teknik belgelerde basamak gruplamak için nokta kullanmayız.
- Tablolar: Bir sütunda tek biçim kullanırız (§5.4.4).
- Sayı ile birim: Aralarında boşluk bırakırız (§5.4.3); yukarıda anılan açı simgeleri bunun dışındadır.
- Birim simgeleri: Birim simgesini değiştirmez, Türkçeleştirmeyiz.
- Yüzde işareti: İki kaynak bu noktada ayrılır; müşterinin üslup kılavuzu varsa ona uyulur.
- Çizim yazıları: Toleranslar, ölçüler ve pozisyon (poz) numaraları çizimde yazıldığı gibi bırakılır. Bu belge tolerans yazımı için bir kural vermez.
Örnekler: kaynaktaki yazım ve Türkçe çevirideki karşılığı
İlk dört satır BIPM’in kendi örnekleridir; son satır bizim örneğimizdir. Üçüncü sütun yukarıdaki uygulamamızı gösterir.
| Kaynaktaki yazım | Nereden | Türkçe çevirideki yazım |
|---|---|---|
| 30.2 °C | BIPM §5.4.3 örneği | 30,2 °C |
| 12.3 g | BIPM §5.4.3 örneği | 12,3 g |
| −0.234 | BIPM §5.4.4 örneği | −0,234 |
| 3 279.168 3 | BIPM §5.4.4 örneği | 3 279,168 3 |
| 1.250 (İngilizce bir metinde veya tabloda) | Bizim örneğimiz | Bir ve dörtte bir ise 1,250; bin iki yüz elli ise 1250. Belirsizse müşteriye sorulur. Çizim üzerindeki ölçüler çizimde yazıldığı gibi kalır. |
“1.250” riski: sayılar mekanik olarak çevrilmez
İngilizce bir çizimde “1.250” nokta ondalık işaretidir ve bir ve dörtte bir demektir. TDK yazımında aynı görünüm, kural 7’ye göre bin iki yüz elli olarak okunur. Çizim ya da tabloda hangi anlamın kastedildiği çoğu zaman yalnızca yazım biçiminden anlaşılmaz. Bu yüzden sayıları işaret işaret değiştirmeyiz; anlamı belirsiz bir sayı gördüğümüzde, varsayım yapmak yerine müşteriye sorarız.
Çeviri yaptırmadan önce
- Sayı ve birim yazımı için bir üslup kılavuzunuz varsa gönderin; basamak gruplama ve yüzde işareti için kılavuza uyulur.
- Çizim ve tabloların düzenlenebilir kaynak dosyalarını iletin.
- Kaynak belgede nokta ve virgülün hangi anlamda kullanıldığını bildirin.
- Önceki çevirileriniz ve terim listeniz varsa ekleyin.
Kaynaklar
- BIPM, The International System of Units (SI), 9. basım, §5.4.2-§5.4.7 ve CGPM 2003 Karar 10. Kaynak ↩ Metne dön
- Türk Dil Kurumu, Yazım Kuralları: Sayıların Yazılışı, kural 4, 7 ve 8. Kaynak ↩ Metne dön
Biz ne yapıyoruz?
Teknik belgelerinizi Türkçeden İngilizceye ve İngilizceden Türkçeye yazılı olarak çeviriyoruz. Çeviriyi yapan dil uzmanının kendi kontrolünden sonra ikinci bir kişi tarafından revizyon yapılır; varsa masaüstü yayıncılık/DTP kontrolleri de yapılır. Müşteri onaylı terim listesi ve çeviri belleği (TM) kurar, otomatik QA ile denetleriz. Kapsamı, belgeleri görerek yazılı teklifle netleştiririz. Bize iletişim sayfamızdan ya da 0 (312) 447 40 32 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
