SCI/SSCI Tıbbi Makale Çevirisinde En Çok Yapılan 10 Hata

SCI/SSCI tıbbi makale çevirisinde hata çoğu zaman yalnızca “İngilizce bozukluğu” değildir. Sorun; IMRAD akışının bozulması, abstract ile ana metnin farklı konuşması, tablo–figür dilinin kapsam dışında kalması, kaynakça ve atıf eşleşmelerinin kontrol edilmemesi veya submission dosyalarının ana metinden kopması olabilir. Bu yazı, tıbbi makale çevirisi ve edit sürecinde dergiye gönderim öncesi en sık görülen 10 kritik hatayı ve bunların nasıl önlenebileceğini özetler.

Tıbbi makale çevirisi, akademik üslup ve terminoloji bilgisinin ötesinde, klinik anlam, istatistik dili, etik beyanlar, tablo–figür düzeni ve dergiye gönderim dosyalarının birlikte kontrolünü gerektirir. Özellikle SCI/SSCI hedefli makalelerde çeviri; başlık, abstract, IMRAD bölümleri, tablo/figür açıklamaları, kaynakça, cover letter ve varsa response letter ile birlikte düşünülmelidir.

Bu nedenle “makale İngilizceye çevrildi” demek tek başına yeterli değildir. Doğru soru şudur: Makale, dergiye gönderim öncesinde anlam, yapı, veri sunumu ve teslim paketi açısından tutarlı mı?

Hedef derginin kapsamı, makale türü, abstract yapısı, kelime sınırı, kaynakça stili ve dosya yükleme kuralları baştan bilinmiyorsa çeviri doğru olsa bile teslim paketi eksik kalabilir. Özellikle original article, case report, review, systematic review veya brief report gibi farklı makale türleri farklı başlık ve beyan yapıları isteyebilir.

Nasıl önlenir? Çeviri brief’i alınırken hedef dergi, makale türü, yazar yönergeleri, dosya listesi ve teslim kapsamı netleştirilmelidir. Bu aşama için Hakemli Dergiler İçin Metin Hazırlama Kontrol Listesi (Tıp) kullanılabilir.

IMRAD yapı; Introduction, Methods, Results and Discussion başlıklarının çevrilmesinden ibaret değildir. Bu yapı, araştırma sorusundan yönteme, bulgulardan yoruma uzanan bilimsel mantık zinciridir. Çeviri sırasında bu zincir bozulursa metin akıcı görünse bile çalışma tasarımı veya bulgular yanlış algılanabilir.

Örnek risk: Methods bölümünde “retrospective observational study” yazarken Discussion bölümünde çeviri dili nedensellik kanıtlanmış gibi güçlenirse çalışma olduğundan daha iddialı görünür.

Nasıl önlenir? Introduction’daki amaç, Methods’taki tasarım, Results’taki bulgular ve Discussion’daki yorum birlikte çapraz okunmalıdır.

Abstract çoğu zaman editörün, hakemin ve veri tabanı okurunun ilk gördüğü bölümdür. Ancak çeviri sürecinde abstract ana metinden bağımsız ele alınırsa amaç, yöntem, bulgu veya sonuç cümleleri ana metinden farklılaşabilir.

• Objective cümlesi Introduction’daki amaçla uyumlu mu?
• Methods özeti ana metindeki çalışma tasarımını doğru yansıtıyor mu?
• Results bölümündeki sayılar tablo ve ana metinle aynı mı?
• Conclusion, bulguların ötesine geçen bir klinik iddia kuruyor mu?

Nasıl önlenir? Abstract, çeviri sonunda ana metin, tablo ve figürlerle birlikte yeniden kontrol edilmelidir.

Randomize klinik çalışma, gözlemsel çalışma, sistematik derleme, vaka raporu veya tanısal doğruluk çalışması aynı raporlama mantığıyla yazılmaz. Çeviri ve edit sürecinde çalışma türüne göre kullanılan terimler, akış diyagramları, checklist başlıkları ve metodoloji ifadeleri değişebilir.

Nasıl önlenir? Reporting guideline kontrolü metodolojik değerlendirme yerine geçmez; ancak gerekli başlık, beyan ve terminoloji izlerini görünür kılar.

Tıbbi makale çevirisinde akıcı dil önemlidir; ancak akıcılık uğruna terminoloji gevşetilirse bilimsel anlam değişebilir. “Outcome”, “endpoint”, “adverse event”, “intervention”, “treatment”, “control group”, “cohort”, “incidence” ve “prevalence” gibi terimler bağlama göre dikkatle seçilmelidir.

Nasıl önlenir? Başlık, abstract, ana metin, tablo ve figürlerde kullanılan kritik terimler için kısa bir terim listesi tutulmalıdır.

Ana metin düzgün çevrilmiş olsa bile tablo başlıkları, tablo dipnotları, figür legend’ları, eksen adları, panel etiketleri ve supplementary tablolar çevrilmeden veya kontrol edilmeden bırakılırsa submission paketi tutarsız görünür.

• Table title ve figure legend ana metinle aynı terimleri kullanıyor mu?
• Tablo dipnotlarındaki kısaltmalar açıklanmış mı?
• Grafik eksenlerinde birimler doğru mu?
• Panel A/B/C açıklamaları görseldeki sırayla uyumlu mu?
• Supplementary files ana metinde doğru şekilde anılıyor mu?

Nasıl önlenir? Teslim öncesinde tablo, figür ve ek dosyalar ayrı bir QA adımıyla kontrol edilmelidir. Bu aşama için Tıbbi Makale Çevirisi Teslim Kontrolü kullanılabilir.

Tıbbi makalelerde sayılar ve ölçü birimleri dilin dışındaki teknik unsurlar gibi görünse de, çeviri tesliminin en riskli alanlarından biridir. p değerleri, confidence interval, hazard ratio, odds ratio, relative risk, standard deviation, interquartile range, mg/dL, mmol/L, mmHg ve µg gibi ifadeler hem biçim hem anlam açısından kontrol edilmelidir.

Kaynakça çoğu zaman “çeviriye dahil değil” gibi görülür. Oysa metin içi atıf ile kaynakça listesi arasındaki eşleşme, dergi formatı, retracted article riski, PubMed bilgileri ve kaynak başlıklarının doğruluğu submission sürecinde sorun çıkarabilir.

Nasıl önlenir? Kaynakça dili yeniden yazılmamalı; ancak metin içi atıf numaraları, kaynakça stili, dergi kısaltmaları, DOI/PMID bilgileri ve referans sırası kontrol edilmelidir. Şüpheli kaynak veya kaynak metin tutarsızlığı varsa çevirmen tahmin yürütmemeli, query açmalıdır.

Ethics approval, informed consent, patient consent for publication, conflict of interest, funding, data availability ve clinical trial registration beyanları yalnızca formalite değildir. Bu alanlarda yanlış veya eksik ifade, özellikle klinik araştırma ve vaka raporu dosyalarında geri dönüş riski oluşturabilir.

• Etik kurul adı, karar numarası ve tarih bilgisi doğru mu?
• Hasta onamı ile yayın izni ayrımı korunuyor mu?
• Clinical trial registry adı ve kayıt numarası doğru mu?
• Funding beyanı ile conflict of interest beyanı çelişiyor mu?
• Data availability statement, supplementary dosyalarla uyumlu mu?

Nasıl önlenir? Etik ve beyan alanları çeviri sırasında serbestçe “güzelleştirilmemelidir”. Eksik veya belirsiz bilgi varsa yazar ekibinden teyit istenmelidir.

Dergiye gönderim paketi yalnızca makale dosyasından oluşmaz. Cover letter, highlights, graphical abstract, title page, conflict of interest form, author contribution form, response letter ve revised manuscript çoğu zaman ayrı dosyalar halinde hazırlanır. Bu dosyalar ana metinle uyumsuzsa çeviri teslimi eksik kalır.

Tıbbi makale çevirisinde sağlıklı iş akışı, “çevir ve gönder” modeliyle değil; brief, çeviri, edit, QA ve teslim paketi mantığıyla kurulmalıdır. Böylece dil kaynaklı sorunlar kadar dosya bütünlüğü ve submission tutarlılığı da kontrol edilir.

Bu kaynaklar, çeviri hizmetinin yerine geçmez; ancak tıbbi makale dosyasının hangi alanlarda kontrol edilmesi gerektiğini belirlemek için güçlü bir çerçeve sunar. Her derginin kendi yazar yönergeleri ayrıca kontrol edilmelidir.

Tıbbi makalenin kabul edilip edilmeyeceğini çeviri hizmeti belirleyemez. Kabul kararı; bilimsel katkı, yöntem, veri kalitesi, dergi kapsamı, hakem değerlendirmesi ve editoryal karar gibi birçok etkene bağlıdır. Ancak iyi yapılandırılmış bir tıbbi makale çevirisi ve QA süreci; dil, format, tablo–figür, kaynakça, etik beyan ve submission paketi kaynaklı geri dönüş risklerini azaltabilir.

Bu nedenle güvenli yaklaşım, “yayına kabul garantisi” iddiası değil; anlam sadakati, bilimsel iddia düzeyi, terminoloji tutarlılığı, tablo–figür kontrolü ve query listesiyle desteklenen denetime açık teslim paketidir.

• Tıbbi Çeviri Hizmetleri
• Hakemli Dergiler İçin Metin Hazırlama Kontrol Listesi (Tıp)
• Tıbbi Makale Çevirisi Teslim Kontrolü: IMRAD, Tablo–Figür ve Submission Dosyaları
• Klinik Araştırma Belgeleri Çevirisi: ICF, IB ve Protokolde GCP’ye Uygunluk

Son güncelleme: 07.05.2026 — SCI/SSCI tıbbi makale çevirisinde en sık görülen IMRAD, tablo–figür, kaynakça, etik beyan ve submission dosyası hataları için kontrol odaklı içerik oluşturuldu.