Uluslararası Proje ve Hibe Başvurusu Çevirisi Yaptırırken Dikkat Etmeniz Gerekenler

Proje ve hibe başvurularında çeviri, başvurunun hangi dilde sunulacağı netleştikten sonra planlanır. Bu yazı, akademik çeviri hizmetimiz kapsamında proje ve hibe başvurusu çevirisi yaptırmadan önce yanıtlamanız gereken soruları ele alır: ne göndermelisiniz, çeviri neyi kapsar, terminoloji nasıl yönetilir, fiyat ve süre nasıl belirlenir. Dil kurallarının ve kontrol listelerinin ayrıntıları için iki belgemize yönlendiriyoruz.

Uluslararası bir fona başvuran ekiplerde proje fikri çoğu zaman Türkçe olgunlaşır; başvuru ise çağrının istediği dilde sunulur. Çeviri ihtiyacı çoğunlukla şu durumlarda doğar:

Başvuruyu doğrudan çağrının dilinde yazan ve son metni tek elden okuyabilecek bir ekip üyeniz varsa çeviri yerine yalnızca dil düzeltme yeterli olabilir ya da dış desteğe hiç gerek kalmayabilir. Hangisinin gerektiğini, metnin hangi dilde yazıldığı ve hangi dilde sunulacağı belirler.

Çeviri talep etmeden önce yanıtlanması gereken ilk soru, başvurunun hangi dilde sunulacağıdır. Bu soruyu program ve çağrı yanıtlar, çeviri firması değil.

Ufuk Avrupa ve TÜBİTAK başvurularının dil kuralları, hangi bölümün hangi dilde hazırlandığı ve çeviride hangi noktaların denetleneceği iki ayrı belgede yer alıyor: Horizon Europe Başvurusunda Dil: İngilizce Hazırlanan Bölümler ve Çeviri Kontrolü ve TÜBİTAK Uluslararası Programlarında İngilizce Başvuru Metinleri Kontrol Listesi. Çağrı koşulları zamanla değişir; başvuracağınız çağrının güncel metni her zaman esastır.

Teklif isterken şunları paylaşmanız kapsamı ilk yazışmada netleştirir:

Metinde yayımlanmamış veri, kişisel veri ya da ortaklarınıza ait gizli bilgi varsa bunu da teklif isterken belirtin.

Yazılı çeviri, metni bir dilden ötekine aktarır: Türkçeden İngilizceye ya da İngilizceden Türkçeye. Terimleri alanın literatüründeki karşılıklarıyla kurar. Çeviri işinin içinde “çift göz: çeviri + bağımsız redaksiyon” adımı yer alır: çeviriyi yapan kişiden başka bir uzman, çeviriyi kaynak metinle karşılaştırarak okur. Bu adım, aşağıda anlatılan ve kaynak metne bakmayan dil düzeltme hizmetiyle karıştırılmamalıdır. Teslimden önceki son okuma da çevirinin içindedir.

Çeviri şunları yapmaz:

Çeviri, dil düzeltme, son okuma (proofreading) ve formatlama aynı iş değildir; her birinin çıktısı farklıdır ve biri ötekinin yerini tutmaz. Bu ayrımı Çeviri, Dil Düzeltme, Proofreading ve Formatlama: Hangi Hizmet Neyi Kapsar? belgesinde ayrıntılı olarak bulabilirsiniz. Başvuru metni açısından özet şudur:

Hangi adımların teklife gireceği, işin kapsamına göre yazılı teklifte belirlenir.

Sorumluluk paylaşımı da baştan açık olmalıdır. Çeviri ekibinin işi, verilen metni hedef dile aktarmak ve terim birliğini korumaktır. Başvurunun içeriği, çağrıya uygunluğu, ortaklarla mutabakat, yapay zekâ beyanı ve gönderim ise başvuru sahibinin ve koordinatörün işidir.

Başvuru metinlerinde tutarsızlık çoğu zaman dil bilgisi hatasından değil, aynı kavramın iki ayrı adla geçmesinden doğar. Bu yüzden iş, çeviriye başlamadan önce kurulan bir terim listesiyle yürür:

Taslak değiştiğinde de aynı disiplin sürer. Çeviri başladıktan sonra metne bir bölüm eklenirse ya da bir ortak kendi bölümünü yenilerse, güncel metni değişiklik izli (Track Changes) bir dosya olarak gönderin. Böylece neyin değiştiği açıkça görülür ve güncellemenin kapsamı bu dosyaya göre belirlenir. Başvuru formu temiz bir dosya istiyorsa (TÜBİTAK 1071 formunda olduğu gibi), yüklemeden önce izlenen değişiklikleri kabul edip yorumları silmeyi unutmayın. Revizyonların nasıl yürüyeceği ve kapsamı yazılı teklifte belirlenir.

Fiyatı ve süreyi belirleyen etkenler şunlardır:

Bu etkenlere göre fiyat ve süre, iş başlamadan önce yazılı teklifle bildirilir. Metni ve son tarihi ne kadar erken paylaşırsanız teklif o kadar sağlıklı hazırlanır.

Bölüm başlıklarının korunması, sayfa sınırının İngilizce metin üzerinde ölçülmesi, taahhüt dilinin gücü ve Türkçe ile İngilizce sürümlerin eşitlenmesi gibi metin içi kontroller, iki belgenin kontrol listelerinde madde madde yer alıyor.

Horizon Europe başvurusunu Türkçe sunabilir miyim?

Hayır. Genel eklere göre başvuru resmî AB dillerinden birinde sunulur ve Türkçe bu diller arasında yer almaz. Aynı ekler İngilizce kullanılmasını da önerir. Konu sayfasında dille ilgili özel bir koşul olup olmadığına da her çağrıda bakmanız gerekir. Ayrıntıları Horizon Europe Başvurusunda Dil: İngilizce Hazırlanan Bölümler ve Çeviri Kontrolü belgesinde bulabilirsiniz.

TÜBİTAK başvuruları her zaman İngilizce mi hazırlanır?

Hayır. Dil programa ve çağrıya göre değişir: bazı çağrılarda başvuru formu İngilizce doldurulur, bazı programlarda öneri Türkçe yazılır ve yanına İngilizce özet eklenir. Hangi metnin hangi dilde hazırlanacağını TÜBİTAK Uluslararası Programlarında İngilizce Başvuru Metinleri Kontrol Listesi belgesi 1071 ve 2219 programları için gösterir; yine de kendi çağrınızın metnini okumanız gerekir.

Çeviri aracı ya da yapay zekâ kullanabilir miyim?

Kurallar kuruma göre farklıdır. TÜBİTAK’ın Ocak 2026 tarihli rehberi, dil bilgisi ve yazım denetimi ile anadili Türkçe olmayan başvuru sahiplerine çeviri desteği gibi dil kullanımlarını, başvuru sahibinin denetimi ve doğrulaması koşuluyla genel olarak kabul edilebilir sayar; basit dil bilgisi ve yazım denetiminin ötesindeki kullanım ise başvuru sistemindeki ilgili bölümde beyan edilir. Beyanın hangi bilgilerle yapılacağı rehberde yazılıdır. Ufuk Avrupa’nın kuralını Horizon Europe belgesinde bulabilirsiniz. Gizli ya da yayımlanmamış veri içeren bölümleri bu araçlara girmeyin.

Ortaklarımın yazdığı bölümler farklı üsluptaysa ne yapılır?

Ortakların Türkçe yazdığı bölümler aynı terim listesiyle çevrilir ve “çift göz: çeviri + bağımsız redaksiyon” adımında terim ve üslup birliği gözetilir. Ortakların doğrudan İngilizce yazdığı bölümleri tek sese getirmek ise çeviri değil, dil düzeltme işidir; bu bölümler için hangi adımın gerektiği yazılı teklifte belirlenir. Her iki durumda da ortakların içerik kararları değişmez. Ortakların metinlerini çeviriden önce paylaşırsanız birlik daha kolay kurulur.

Çeviriden sonra ayrıca dil düzeltme gerekir mi?

Çeviri, çift göz adımını zaten içerir. Metnin bir bölümünü İngilizce kendiniz yazdıysanız o bölüm için dil düzeltme ayrı bir iştir. Bir çeviri aracının çıktısını kullandıysanız dil düzeltmenin yanında kaynak metinle karşılaştırmalı bir okuma da gerekir; dil düzeltme tek başına kaynak metne bakmaz. Hangisine ihtiyaç olduğunu gönderdiğiniz metne bakarak birlikte belirleriz; kapsam yazılı teklifte yer alır.

Fiyatı ve süreyi nasıl öğrenirim?

Metni, çağrı belgelerini ve son tarihi gönderin. Fiyat ve süre, yukarıda sayılan etkenlere göre hazırlanan yazılı teklifle bildirilir.

1. European Commission. (2025). Horizon Europe work programme 2026–2027: 15. General annexes. Kaynak
2. European Union. (t.y.). Languages, multilingualism, language rules. Kaynak
3. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu. (t.y.). 1071 – Uluslararası İşbirliği Projeleri Destek Programı. Kaynak
4. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu, Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı. (2026). 2219 Yurt Dışı Doktora Sonrası Araştırma Burs Programı araştırma önerisi formu. Kaynak
5. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu. (2026). Destek süreçlerinde üretken yapay zekânın (ÜYZ) sorumlu ve güvenilir kullanımı rehberi. Kaynak