Konferans Sunumu ve Özet Çevirisi Yaptırırken Dikkat Etmeniz Gerekenler

Bir kongreye bildiri göndermek ya da kabul edilen bildiriyi posterle ya da sözlü olarak sunmak çoğu zaman iki ayrı metni başka bir dile aktarmayı gerektirir: önce bildiri özetini, sonra poster ya da slaytların metnini. İkisinin sınırları da dergi makalesininkinden farklıdır ve bu sınırları çalışmanız değil, kongre belirler. Bu yazı, yazılı çeviri yaptırmadan önce vermeniz gereken kararları sıralar. Kontrol listelerinin ayrıntıları için iki belgemize başvurabilirsiniz: Bildiri Özeti Çevirisi: Kelime Sınırı ve Yapılandırılmış Özet Kontrol Listesi özet tarafını, Poster ve Sunum Çevirisi: Metin Yoğunluğu, Terim Birliği ve Son Kontrol poster ve slayt tarafını anlatır.

Konferans sunumu ve özet çevirisi şu durumlarda gündeme gelir:

Zamanlama da önemlidir. Özet çevirisini gönderim formunu doldurmadan önce, poster ve slayt çevirisini ise özetiniz kabul edildikten sonra, baskı ya da yükleme tarihinden önce planlayın. Poster ve slaytlar kabul edilen özetin terimlerini esas alır; özet gönderilmeden önce kurulan terimler sonraki her metni belirler.

Her durumda profesyonel çeviri gerekmez. Çeviriyi kendiniz yapıp yapmayacağınıza iki belgedeki “Profesyonel çeviri ne zaman gerekir?” bölümleriyle karar verebilirsiniz; orada sayılan durumların başında sınıra yakın bir özet, iki dilli bir metin ve yoğun şekil içeren bir poster gelir.

Çevirinin kapsamı, kongrenin kurallarına bağlıdır. Bu yüzden dosyalarla birlikte kuralları da iletmeniz gerekir:

Çeviri, dil düzeltme ve formatlama aynı iş değildir

• Yazılı çeviri, özgün metnin anlamını, terimlerini ve kesinlik derecesini hedef dile aktarır. Türkçeden İngilizceye ve İngilizceden Türkçeye çalışırız; çeviri, redaksiyonla birlikte yürür (çift göz: çeviri + bağımsız redaksiyon). Bu redaksiyon çevirinin içindeki bir adımdır: ikinci bir uzman çeviriyi kaynak metinle karşılaştırarak okur. Ayrı bir dil düzeltme hizmeti değildir.
• Dil düzeltme, hedef dilde kendi yazdığınız ya da kendi çevirdiğiniz metnin dilini, akışını ve üslubunu düzeltir; metni başka bir dile çevirmez ve kaynak metinle karşılaştırma yapmaz. Bu yüzden bir çeviri aracıyla hazırladığınız taslakta dil düzeltmeye ek olarak taslağın özgün metinle karşılaştırılarak okunması gerekir.
• Formatlama, metni kongrenin istediği başlık sırasına, dosya biçimine ve yerleşim kurallarına uydurur; dile ve içeriğe dokunmaz.

Hangi hizmetin neyi kapsadığı teklif aşamasında yazılı olarak belirlenir. Poster tasarımı, baskı hazırlığı ve slayt görsellerinin hazırlanması çevirinin kapsamında değildir. Kongrede salonda verilen sözlü çeviri de bu yazının konusu değildir: slaytların yazılı çevirisi ile salondaki sözlü çeviri ayrı işlerdir.

Hangi adımdan kim sorumlu?

• Siz: çağrıyı okumak, sınırı ve yapıyı doğrulamak, özgün içeriğin doğruluğuna karar vermek, metin kısaltılırken hangi bilginin çıkarılacağını seçmek, çevrilen metni gönderim öncesinde son kez onaylamak ve gerekiyorsa çeviri aracı kullanımı için kongrenin ya da kurumunuzun beyan isteyip istemediğine bakmak.
• Biz: metni hedef dile aktarmak, terimleri tutarlı kullanmak, bağımsız redaksiyonu yapmak ve çağrıda bildirdiğiniz kurallara göre terim, sayı ve birim kontrollerini yürütmek.

Gönderim formunu doldurmak, poster dosyasını baskıya vermek ya da sunumu kongre sistemine yüklemek çevirinin parçası değildir.

Bir kongreye gönderilen özet, poster, slayt ve sözlü anlatım aynı çalışmayı anlatır. Bir kavramın özette bir adla, posterde başka bir adla geçmesi dinleyiciye iki ayrı kavram gibi görünebilir. Bu yüzden:

Teslimden sonra kongre komitesinden bir düzeltme isteği gelirse isteği bize iletin; değişikliğin hangi metinde yapılacağı ve kapsamı yazılı olarak netleştirilir.

Özet, kongreden sonra da kayıtta kalır: çoğu zaman bildiri kitabında yayımlanır ve CONSORT rehberine göre, sonuçları yalnızca kongre özeti olarak raporlanan randomize kontrollü çalışmalar için çalışmaya ilişkin tek kalıcı bilgi olabilir (Hopewell ve diğerleri, 2008). Bu yüzden özette seçtiğiniz terimleri, aynı çalışmadan daha sonra yazacağınız makalede de kullanın. Makale aşamasında ayrıntılar için makale çevirisi yazımıza bakabilirsiniz.

Bu yazıda fiyat ve süre rakamı vermiyoruz; ikisi de dosyanızı gördükten sonra yazılı teklifle bildirilir. Teklifi şu etkenler belirler:

Teklif için kongre çağrısının bağlantısını, dosyaları ve son tarihi iletmeniz yeterlidir.

Özeti hem Türkçe hem İngilizce göndermem gerekiyorsa iki metni birlikte mi çevirtmeliyim?

Evet, birlikte ele almak daha sağlıklıdır. İki dilli özette Türkçe ve İngilizce metin aynı içeriği, aynı başlık setini ve aynı sayıları taşımalıdır; metni kısaltmak gerekiyorsa iki metinde birlikte yapılır. Çeviri yönü Türkçeden İngilizceye de olabilir, İngilizceden Türkçeye de; hangisini istediğinizi teklif aşamasında belirtmeniz yeterlidir.

Özetim hedef dilde kelime sınırını aşarsa ne yapılır?

Metni kısaltmak bir çeviri kararı değil, yazar kararıdır; çünkü hangi bilginin çıkarılacağını siz seçersiniz. Genel ilke şudur: amaç, temel yöntem, ana bulgu ve sonuç iki dilde de kalır; arka plan cümleleri ve tekrarlar önce gözden geçirilir.

Poster ve slayt çevirisi için dosyayı hangi biçimde göndermeliyim?

Mümkünse düzenlenebilir kaynak dosyayı gönderin: poster ve sunum dosyasının kendisini, şekil ve tabloların kaynak dosyalarını ve varsa konuşmacı notlarını. Metin görselin içine gömülmüşse bunu teklif isterken belirtin. Çevrilen metnin poster ya da slayt dosyasına yerleştirilmesi çevirinin parçası değildir.

Özetimi bir çeviri aracıyla hazırladım; kontrol ettirebilir miyim?

Evet. Bu durumda iş, taslağın dil düzeltmesi ve özgün özetle karşılaştırılarak okunmasıdır: dil düzeltme kaynak metinle karşılaştırma yapmaz; düşen bir sayı ya da güçlendirilmiş bir ifade ancak bu karşılaştırmada görünür. Kapsam yazılı teklifte belirlenir. Çıkan metnin son hâlini kontrol etmek yazarın sorumluluğundadır. Kongrenin ya da kurumunuzun bu kullanım için bir beyan isteyip istemediğine bakın.

Çeviriyi özet kabul edilmeden önce mi, sonra mı yaptırmalıyım?

Özet çevirisi gönderimden önce gerekir. Poster ve slayt çevirisi ise kabul edilen özet esas alınarak, kongrenin poster ve sunum yönergesi okunduktan sonra planlanır. Bildiriyi sonradan makaleye dönüştürecekseniz, tıp dergilerinin çoğunun ve birçok başka derginin izlediği ICMJE önerilerine göre kongrede sunulan özet ya da poster buna engel değildir; dergi yine de ön sunumu bildirmenizi isteyebilir (ICMJE, çakışan yayınlar önerisi). Derginin yazar yönergelerini (Instructions for Authors) okuyun.

Fiyat ve süre nasıl öğrenirim?

Çağrıyı ve dosyaları gönderin; fiyat ve süre, metnin hacmine, alanına, çeviri yönüne ve teslim tarihine göre yazılı teklifle bildirilir.

1. Hopewell, S., Clarke, M., Moher, D., Wager, E., Middleton, P., Altman, D. G., Schulz, K. F. ve CONSORT Group. (2008). CONSORT for reporting randomized controlled trials in journal and conference abstracts: Explanation and elaboration. PLoS Medicine, 5(1), e20. Kaynak
2. Erren, T. C. ve Bourne, P. E. (2007). Ten simple rules for a good poster presentation. PLoS Computational Biology, 3(5), e102. Kaynak
3. TÜBİTAK Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı. (2026). 2224-A Yurt dışı bilimsel etkinliklere katılımı destekleme programı: 2026 yılı çağrı duyurusu. Kaynak
4. International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE). (2026). Overlapping publications. Recommendations for the conduct, reporting, editing, and publication of scholarly work in medical journals. Kaynak
5. Türk Dil Kurumu. (t.y.). Sayıların yazılışı. Kaynak